🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2014 MEDIUM

अमर्त्य सेन आणि गौलेट डी यांनी वर्णन केल्यानुसार विकासाची मूलभूत मूल्ये कोणती आहेत? खाली दिलेला योग्य पर्याय निवडा:

EN What are the core values of development as described by Amartya Sen and Goulet D? Choose the correct option given below:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

निर्वाह, स्वाभिमान, स्वातंत्र्य, क्षमता, हक्क

Sustenance, self esteem, freedom, capabilities, entitlement.

आरोग्य, पोषण, शिक्षण, क्षमता, हक्क

Health, nutrition, education, capabilities, entitlement

अन्न, वस्त्र, निवारा, पिण्याचे पाणी, स्वच्छता

Food, clothing, shelter, drinking water, sanitation

दरडोई उत्पन्न, मूलभूत गरजा, स्वातंत्र्य, शिक्षण, राष्ट्रीय उत्पन्नात वाढ

Increase in national income, per capita income, basic needs, freedom, education

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

बरोबर उत्तर: पर्याय १ (निर्वाह, स्वाभिमान, स्वातंत्र्य, क्षमता, हक्क)

सविस्तर विश्लेषण:

• विकासाची मूलभूत मूल्ये (Core Values of Development):

• प्रख्यात विकास अर्थशास्त्रज्ञ डेनिस गौलेट (Denis Goulet) यांनी आपल्या सिद्धांतात विकासाची तीन मूलभूत गाभा मूल्ये (Three Core Values of Development) मांडली होती:

१. जीवन-निर्वाह (Life-sustenance): मूलभूत मानवी गरजा (अन्न, वस्त्र, निवारा, आरोग्य) पूर्ण करून जगण्याची क्षमता असणे.

२. स्वाभिमान (Self-esteem): स्वतःचे माणूस म्हणून मूल्य, सन्मान आणि स्वाभिमान टिकून राहणे.

३. स्वातंत्र्य (Freedom from Servitude): परावलंबित्व, अज्ञान आणि गरिबीच्या बंधनातून मुक्त होऊन पर्यायांची निवड करण्याचे स्वातंत्र्य असणे.

• अमर्त्य सेन (Amartya Sen): नोबेल पारितोषिक विजेते डॉ. अमर्त्य सेन यांनी या संकल्पनेचा विस्तार करत 'क्षमता दृष्टिकोन' (Capability Approach) आणि 'हक्क/पात्रता दृष्टिकोन' (Entitlement Approach) मांडला. त्यांच्या मते विकास म्हणजे मानवी क्षमतांचा (Capabilities) विस्तार करणे आणि लोकांना त्यांचे हक्क मिळवून देऊन स्वातंत्र्य बहाल करणे होय (*Development as Freedom*).

• त्यामुळे ही सर्व मूल्ये एकत्रितपणे पर्याय १ मध्ये अचूक समाविष्ट आहेत: निर्वाह, स्वाभिमान, स्वातंत्र्य, क्षमता, हक्क.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

डॉ. अमर्त्य सेन यांना १९९८ मध्ये 'कल्याणकारी अर्थशास्त्र' (Welfare Economics) आणि दारिद्र्य-दुष्काळ यांच्या विश्लेषणासाठी अर्थशास्त्रातील नोबेल पारितोषिक मिळाले. १९९९ मध्ये त्यांना 'भारतरत्न' सन्मान प्रदान करण्यात आला.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 1 (Sustenance, self esteem, freedom, capabilities, entitlement.)

Detailed Analysis:

• Core Values of Development:

• Development ethicist Denis Goulet (*The Cruel Choice*, 1971) established that authentic development comprises three core philosophical values:

1. Life-sustenance: The ability to provide basic life-sustaining necessities (food, shelter, health, security).

2. Self-esteem: A sense of dignity, worth, and respect that prevents individuals from being treated as instruments by others.

3. Freedom from servitude: The expansion of genuine choices and liberation from alienating material dependencies, ignorance, and oppressive institutions.

• Nobel laureate Amartya Sen enriched this normative framework through his Capability Approach and Entitlement Theory (*Development as Freedom*, 1999), arguing that development fundamentally entails expanding human substantive freedoms and capability sets (entitlements).

• Combining these complementary schools yields the holistic development criteria: Sustenance, self-esteem, freedom, capabilities, entitlement (Option 1).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Amartya Sen was awarded the 1998 Nobel Memorial Prize in Economic Sciences for his work on welfare economics, poverty indices, and famine mechanisms. He received the Bharat Ratna in 1999.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) निर्वाह, स्वाभिमान, स्वातंत्र्य, क्षमता, हक्क (अचूक उत्तर): बरोबर उत्तर:** **पर्याय १ (निर्वाह, स्वाभिमान, स्वातंत्र्य, क्षमता, हक्क)**

⚠️ पर्याय (2) आरोग्य, पोषण, शिक्षण, क्षमता, हक्क (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) अन्न, वस्त्र, निवारा, पिण्याचे पाणी, स्वच्छता (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) दरडोई उत्पन्न, मूलभूत गरजा, स्वातंत्र्य, शिक्षण, राष्ट्रीय उत्पन्नात वाढ (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS-१)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'निर्वाह, स्वाभिमान, स्वातंत्र्य, क्षमता, हक्क' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१४ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन