योग्य उत्तर: पर्याय (2) (a), (b), (d)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
घटनात्मक उपायांचा अधिकार (Right to Constitutional Remedies - कलम 32):
•
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांनी कलम 32 ला भारतीय राज्यघटनेचा 'हृदय आणि आत्मा' (Heart and Soul of the Constitution) म्हटले आहे.
•
विधानांचे परीक्षण:
•
विधान (a) योग्य आहे (कलम 32(1)): मूलभूत हक्कांचे उल्लंघन झाल्यास नागरिक थेट सर्वोच्च न्यायालयात (कलम 32) किंवा उच्च न्यायालयात (कलम 226) जाऊ शकतात.
•
विधान (b) योग्य आहे (कलम 32(2)): सर्वोच्च न्यायालयाला मूलभूत हक्कांच्या अंमलबजावणीसाठी बंदी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus), परमादेश (Mandamus), प्रतिषेध (Prohibition), अधिकारपृच्छा (Quo-Warranto) आणि उत्प्रेषण (Certiorari) हे पाच प्रकारचे रिट जारी करण्याचा अधिकार आहे.
•
विधान (d) योग्य आहे (कलम 32(3)): सर्वोच्च न्यायालयाच्या अधिकारांना धक्का न लावता, संसद कायद्याद्वारे कोणत्याही इतर दुय्यम न्यायालयांना त्यांच्या स्थानिक कार्यक्षेत्रात हे रिट अधिकार वापरण्याचा अधिकार देऊ शकते.
•
विधान (c) का अयोग्य आहे: संसद साध्या किंवा दोन-तृतीयांश बहुमताने घटनात्मक उपायांचा अधिकार निलंबित करू शकत नाही. कलम 32 केवळ कलम 359 नुसार राष्ट्रीय आणीबाणीच्या काळात राष्ट्रपतींच्या आदेशाद्वारेच निलंबित केले जाऊ शकते (त्यातही कलम 20 व 21 निलंबित करता येत नाहीत). संसदेच्या ठरावाने ते निलंबित होत नाही!
कलम 32 अंतर्गत पाच प्राधिकलेख (Writs):
1.
बंदी प्रत्यक्षीकरण (Habeas Corpus): बेकायदेशीर अटकेविरुद्ध व्यक्तीला न्यायालयासमोर हजर करण्याचा आदेश ("To have the body of").
2.
परमादेश (Mandamus): सार्वजनिक अधिकाऱ्याला त्याचे वैधानिक कर्तव्य पार पाडण्याचा आदेश ("We Command").
3.
प्रतिषेध (Prohibition): कनिष्ठ न्यायालयाने अधिकार क्षेत्राचे उल्लंघन करू नये म्हणून वरिष्ठ न्यायालयाने दिलेला आदेश ("To forbid").
4.
उत्प्रेषण (Certiorari): कनिष्ठ न्यायालयाकडील खटला वरिष्ठ न्यायालयाकडे वर्ग करण्याचा आदेश ("To be certified").
5.
अधिकारपृच्छा (Quo-Warranto): बेकायदेशीरपणे सार्वजनिक पद बळकावणाऱ्या व्यक्तीच्या अधिकाराची विचारणा ("By what authority").
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) (a), (b), (d)
Detailed Explanation:
•
Article 32 - Right to Constitutional Remedies:
•
Dr. B. R. Ambedkar famously characterized Article 32 as the "very soul of the Constitution and the very heart of it".
•
Analysis of Statements:
•
Statement (a) is correct (Article 32(1)): Guarantees the right to move the Supreme Court by appropriate proceedings for the enforcement of Fundamental Rights.
•
Statement (b) is correct (Article 32(2)): Empowers the Supreme Court to issue writs in the nature of *Habeas Corpus, Mandamus, Prohibition, Quo-Warranto,* and *Certiorari*.
•
Statement (d) is correct (Article 32(3)): Parliament can by law empower any other subordinate court to exercise within its local jurisdiction all or any of the writ powers exercisable by the Supreme Court under clause (2).
•
Statement (c) is INCORRECT: Parliament has no power to suspend Article 32 by a two-thirds majority. Article 32(4) states: "The right guaranteed by this article shall not be suspended except as otherwise provided for by this Constitution" (which can only occur via Presidential Order under Article 359 during a National Emergency).
•
Conclusion: Statements (a), (b), and (d) are correct.
The Five Prerogative Writs (borrowed from English Common Law):
•
Habeas Corpus: "To have the body of" – safeguard against unlawful detention.
•
Mandamus: "We Command" – orders a public official/body to perform an official duty.
•
Prohibition: Issued by higher court to lower court preventing jurisdictional overreach.
•
Certiorari: "To be certified" – quashing an order of lower judicial body.
•
Quo-Warranto: "By what authority" – prevents illegal usurpation of a public office.
