व्यवसाय सुलभता म्हणजे काय ? अ) अस्तित्वात असलेल्या नियमाला सरळ व सुसूत्रीत करणे. ब) माहिती तंत्रज्ञानाचा वापर करून शासन कार्यक्षम आणि परिणामकारक करणे. क) व्यवसाय नफाभिमूख बनवणे. ड) व्यवसाय समाजकल्याणाभिमूख बनवणे. पर्यायी उत्तरे :
EN
What is ease of doing business? a) Streamlining and streamlining existing rules. b) Making governance efficient and effective using information technology. c) Making business profit oriented.��) Making business social welfare oriented. Alternative Answers:
सार्वजनिक क्षेत्रातील उपक्रमांच्या (CPSE) निर्गुंतवणुकीच्या पद्धती (Methods of Disinvestment):
१.
अल्पसंख्याक भागभांडवल विक्री (Minority Stake Sale):
•
यामध्ये सरकार सार्वजनिक उपक्रमातील ५१% पेक्षा जास्त मालकी स्वतःकडे राखून उर्वरित अल्प हिस्सा (उदा. ५%, १०%) बाजारात विकते.
•
यासाठी ऑफर फॉर सेल (Offer for Sale - OFS), इनिशियल पब्लिक ऑफरिंग (IPO) आणि एक्सचेंज ट्रेडेड फंड (ETF - CPSE ETF, Bharat 22 ETF) या पद्धती वापरल्या जातात.
२.
धोरणात्मक निर्गुंतवणूक (Strategic Disinvestment):
•
यामध्ये उपक्रमातील ५०% पेक्षा जास्त हिस्सा किंवा व्यवस्थापकीय नियंत्रण (Management Control) खाजगी धोरणात्मक खरेदीदाराला हस्तांतरित केले जाते (उदा. एअर इंडिया, भारत ॲल्युमिनियम - बाल्को).
३.
इतर पद्धती: संस्थात्मक खरेदीदारांना खाजगी वाटप (Institutional Placement) आणि कर्मचाऱ्यांना समभाग वाटप.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
निर्गुंतवणुकीचे मुख्य प्रकार: अल्पसंख्याक विक्री (OFS, ETF, IPO) आणि धोरणात्मक निर्गुंतवणूक (व्यवस्थापकीय नियंत्रणासह विक्री). नोडल विभाग = DIPAM (वित्त मंत्रालय).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Methods of Disinvestment in Central Public Sector Enterprises (CPSEs):
1.
Minority Stake Sale:
•
The government divests a minority holding (e.g., 5%, 10%) via stock exchanges while retaining majority ownership (at least 51%) and management control.
•
Operationalized primarily through Offer for Sale (OFS), Initial Public Offerings (IPOs), and Exchange Traded Funds (ETFs) like the CPSE ETF and Bharat 22 ETF.
2.
Strategic Disinvestment:
•
Involves relinquishing management control along with transferring a substantial portion (typically 50% or more) of government equity to a strategic private buyer (e.g., Air India, BALCO, VSNL).
3.
Other Mechanisms: Institutional Placement Programme (IPP), buyback of shares by CPSEs, and employee stock purchase schemes.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Primary disinvestment routes: Minority stake sale (via OFS, IPO, ETF) and Strategic Disinvestment (transfer of management control). Nodal department = DIPAM under the Ministry of Finance.