पृथ्वीच्या अंतर्भागात वाढत्या खोलीसह तापमानात सरासरी किती वाढ होते?
EN
What is the average increase of temperature with increasing depth in the interior of the earth?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: `प्रत्येक 32 मीटरसाठी 1 अंश सेल्सियस` (पर्याय १)
सविस्तर विश्लेषण:
•
भू-औष्णिक प्रवणता (Geothermal Gradient): पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरून अंतर्भागाकडे (Interior of the Earth) जाताना खोलीनुसार तापमानात सातत्याने वाढ होत जाते.
•
पृथ्वीच्या वरच्या भूकवचामध्ये (Upper Crust) सरासरी तापमानवाढीचा दर प्रत्येक ३२ मीटर खोलीसाठी सुमारे १° से. (1°C for every 32 meters) इतका असतो (किंवा अंदाजे ३०° से. प्रति किलोमीटर).
•
तापमानवाढीची कारणे:
१.
भूगर्भातील वाढता प्रचंड दाब (Pressure)
२.
युरेनियम, थोरियम आणि पोटॅशियम यांसारख्या किरणोत्सर्गी मूलद्रव्यांचे (Radioactive decay) विघटन
३.
पृथ्वीच्या निर्मितीच्या काळातील मूळ अंतर्गत उष्णता (Primordial heat)
•
मात्र, ही वाढ संपूर्ण पृथ्वीच्या केंद्रापर्यंत एकाच दराने होत नाही; खोली वाढत जाईल तसतसा तापमान वाढीचा दर मंदावतो. तरीही पृथ्वीच्या गाभ्याचे (Core) तापमान सुमारे ५०००° से. ते ६०००° से. पर्यंत असते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पृथ्वीच्या अंतरंगाचे तीन मुख्य थर आहेत:
•
भूकवच (Crust): सरासरी खोली ३०-३५ किमी (सियाल - SIAL).
•
प्रावरण (Mantle): २९०० किमी खोलीपर्यंत (सायमा - SIMA).
•
गाभा (Core): २९०० ते ६३७१ किमी खोलीपर्यंत (निफे - NIFE, निकेल व लोह).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: `1°C for every 32 metres` (Option 1)
Detailed Analysis:
•
Geothermal Gradient: The rate of temperature increase within the Earth's interior with advancing depth is termed the geothermal gradient.
•
In the upper continental crust, the average geothermal temperature increase is approximately 1°C for every 32 meters of depth (equivalent to roughly 30°C per kilometer).
•
Contributing Factors:
1.
High compressive lithostatic overburden pressure.
2.
Disintegration of radioactive isotopes (radiogenic heat from Uranium-238, Thorium-232, and Potassium-40).
3.
Residual primordial thermal energy trapped since planetary accretion.
•
While the rate of increase attenuates significantly in the deeper mantle and core, temperatures at the Earth's inner core boundary still reach an estimated 5,000°C–6,000°C.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The chemical layering of Earth comprises:
•
Crust: Outermost solid brittle layer (SIAL - Silica & Aluminium).
•
Mantle: Extending to 2,900 km depth (SIMA - Silica & Magnesium).
•
Core: Extending to 6,371 km depth (NIFE - Nickel & Iron).
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) प्रत्येक 32 मीटरसाठी 1 अंश सेल्सियस (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** `प्रत्येक 32 मीटरसाठी 1 अंश सेल्सियस` (पर्याय १)
⚠️ पर्याय (2) प्रत्येक 64 मीटरसाठी 1 अंश सेल्सियस (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) प्रत्येक 40 मीटरसाठी 1 अंशसेल्सियस (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) प्रत्येक 80 मीटरसाठी 1 अंश सेल्सियस (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS-१)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'प्रत्येक 32 मीटरसाठी 1 अंश सेल्सियस' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१५ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.