अचूक उत्तर: पर्याय (3) दिवाणी न्यायालय
स्पष्टीकरण:
मानवी हक्क संरक्षण अधिनियम, 1993 च्या कलम 13(1) अन्वये तक्रारींची चौकशी करताना आयोगाला दिवाणी न्यायालयाचे (Civil Court) सर्व अधिकार प्रदान करण्यात आले आहेत:
1.
कलम 13(1) मधील दिवाणी न्यायालयाचे अधिकार:
•
दिवाणी प्रक्रिया संहिता, 1908 (CPC 1908) अन्वये दाव्याची सुनावणी करणाऱ्या दिवाणी न्यायालयाचे सर्व अधिकार आयोगाला असतात:
1.
साक्षीदारांना हजर राहण्यास भाग पाडणे आणि शपथेवर त्यांची तपासणी करणे.
2.
कोणताही दस्तऐवज शोधणे आणि सादर करण्याचे आदेश देणे.
3.
प्रतिज्ञापत्रांवर (Affidavits) पुरावे स्वीकारणे.
4.
कोणत्याही न्यायालयातून किंवा कार्यालयातून सार्वजनिक अभिलेख मागवणे.
5.
साक्षीदारांच्या तपासणीसाठी कमिशन जारी करणे.
2.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1) व (2): चुकीचे आहेत; चौकशीदरम्यान आयोगाकडे फौजदारी न्यायालयाचे नव्हे, तर दिवाणी न्यायालयाचे अधिकार असतात.
•
पर्याय (4): सामान्य संज्ञा आहे; वैधानिक अधिकार 'दिवाणी न्यायालय' हे आहेत.
📌 MPSC परीक्षा टीप: कलम 13(1) नुसार NHRC कडे दिवाणी न्यायालयाचे (Civil Court under CPC 1908) अधिकार असतात, आणि कलम 13(4) नुसार आयोगास आयपीसीच्या कलम 175, 178, 179, 180 आणि 228 अन्वये 'दिवाणी न्यायालय' मानले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) Civil Court
Explanation:
Under Section 13(1) of the Protection of Human Rights Act, 1993, the National Human Rights Commission is vested with the powers of a Civil Court:
1.
Powers under Section 13(1):
•
The Commission, while inquiring into complaints under the Act, possesses all the powers of a Civil Court trying a suit under the Code of Civil Procedure, 1908 (CPC 1908):
1.
Summoning and enforcing the attendance of witnesses and examining them on oath.
2.
Requiring discovery and production of documents.
3.
Receiving evidence on affidavits.
4.
Requisitioning any public record from any court or office.
5.
Issuing commissions for the examination of witnesses or documents.
2.
Analysis of Other Options:
•
Options (1) & (2): Incorrect; the inquiry powers correspond strictly to a Civil Court, not a Criminal Court or investigating officer.
•
Option (4): Generic word; does not define the statutory nature of the judicial power.
📌 MPSC Exam Tip: Under Section 13(1), NHRC possesses powers of a Civil Court under CPC 1908, and its proceedings are deemed judicial proceedings under Sections 193 and 228 of the IPC.
