🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

प्रकाश किरण एका पारदर्शक माध्यमातून दुसऱ्या पारदर्शक माध्यमात तिरकस प्रवेश करताना सीमारेषेवर आपली मूळ प्रवासाची दिशा बदलतो, या नैसर्गिक प्रकाशीय घटनेला काय म्हणतात?

EN What is the phenomenon called when a light ray changes its direction of propagation at the boundary while passing obliquely from one transparent medium to another?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

प्रकाशाचे परावर्तन (Reflection of light)

Reflection of light

प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction of light)

Refraction of light

प्रकाशाचे अपस्करण (Dispersion of light)

Dispersion of light

प्रकाशाचे विवर्तन (Diffraction of light)

Diffraction of light

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (२) प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction of light) आहे.

विश्लेषण:

• जेव्हा प्रकाश एका माध्यमातून दुसऱ्या माध्यमात तिरकस प्रवेश करतो, तेव्हा वेगवेगळ्या माध्यमांतील प्रकाशाच्या वेगातील फरकामुळे (Difference in optical speed) प्रकाश किरणाची दिशा बदलते. या घटनेला 'प्रकाशाचे अपवर्तन' (Refraction) म्हणतात.

• स्नेलचा नियम (Snell's Law): $\frac{\sin i}{\sin r} = \text{स्थिरांक} = \frac{n_2}{n_1}$ (येथे $i$ = आपाती कोन, $r$ = अपवर्ती कोन).

• विरल माध्यमातून घन माध्यमात जाताना प्रकाशाचा वेग कमी होतो आणि किरण स्तंभीकेकडे (Normal) झुकतो; तर घन माध्यमातून विरल माध्यमात जाताना वेग वाढतो आणि किरण स्तंभीकेपासून दूर झुकतो.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय १ (परावर्तन): प्रकाश किरण त्याच माध्यमात परत फिरणे.

• पर्याय ३ (अपस्करण): पांढऱ्या प्रकाशाचे सात मूलभूत रंगांत विभाजन होणे.

• पर्याय ४ (विवर्तन): अडथळ्याच्या तीक्ष्ण कडांवरून प्रकाश वाकणे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

पाण्यात बुडवलेली काठी वाकडी दिसणे, पाण्याच्या तळाची नाणी वर आल्यासारखी दिसणे आणि तारे लुकलुकणे ही सर्व प्रकाशाच्या 'अपवर्तनाची' (Refraction) उदाहरणे आहेत.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (2) Refraction of light.

Analysis:

• Refraction is the change in the direction of wave propagation caused by a change in its transmission speed as it passes obliquely from one transparent optical medium to another.

• Governed by Snell's Law: $\frac{\sin i}{\sin r} = \frac{n_2}{n_1} = \text{constant}$ (where $i$ is the angle of incidence and $r$ is the angle of refraction).

• When light enters an optically denser medium from a rarer medium, its speed decreases and it bends towards the normal. Conversely, from denser to rarer, its speed increases and it bends away from the normal.

Distractor Analysis:

• Option 1 (Reflection): Bouncing back of light rays into the same initial medium.

• Option 3 (Dispersion): Splitting of polychromatic white light into constituent spectral colors.

• Option 4 (Diffraction): Bending of light waves around sharp edges or narrow apertures.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

A pencil appearing bent in water, a coin appearing raised in a bowl of water, and twinkling of stars are classic daily examples of refraction.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) प्रकाशाचे परावर्तन (Reflection of light) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction of light) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (२) प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction of light) आहे.

⚠️ पर्याय (3) प्रकाशाचे अपस्करण (Dispersion of light) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) प्रकाशाचे विवर्तन (Diffraction of light) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भौतिकशास्त्र व रसायनशास्त्र मूलभूत संकल्पना विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'प्रकाशाचे अपवर्तन (Refraction of light)' हे असून ते 'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'प्रकाशशास्त्र: परावर्तन, अपवर्तन, भिंगे व दृष्टीदोष' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन