भूमी उपयोजन आकडेवारीत (Land Use Statistics) वापरल्या जाणाऱ्या 'निव्वळ पेरणीखालील क्षेत्र' (Net Sown Area) या संकल्पनेचा अचूक अर्थ काय आहे?
EN
What is the precise definition of 'Net Sown Area' utilized in official Land Use Statistics and agricultural surveys?
योग्य उत्तर पर्याय (3) आहे.
विश्लेषण:
•
निव्वळ पेरणीखालील क्षेत्र (Net Sown Area): एका कृषी वर्षात (१ जुलै ते ३० जून) ज्या प्रत्यक्ष जमिनीवर पिके अथवा फळझाडे लावली जातात ते क्षेत्र म्हणजे 'निव्वळ पेरणीखालील क्षेत्र' होय.
•
महत्त्वाची अट: एखाद्या शेतात वर्षातून दोन किंवा तीन वेळा पिके घेतली तरी ते भौतिक क्षेत्र 'केवळ एकदाच' मोजले जाते.
•
याउलट 'स्थूल पेरणीखालील क्षेत्र' (Gross Cropped Area): यामध्ये एकाच वर्षात दोन किंवा अधिक वेळा घेतलेल्या पिकांचे क्षेत्र प्रत्येक वेळी स्वतंत्रपणे जोडून एकूण बेरीज केली जाते.
$$\text{पीक तीव्रता (Cropping Intensity)} = \left(\frac{\text{Gross Cropped Area}}{\text{Net Sown Area}}\right) \times 100$$
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय (1) हे वने आहेत.
•
पर्याय (2) हे ओसाड क्षेत्र आहे.
•
पर्याय (4) ही लागवडयोग्य पडीक जमीन आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महाराष्ट्रात निव्वळ पेरणीखालील क्षेत्र राज्याच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या सुमारे ५५% ते ५७% आहे, जे राष्ट्रीय सरासरीपेक्षा (सुमारे ४३%) जास्त आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3).
Analysis:
•
Net Sown Area: Represents the total physical extent of land sown with crops and orchards during a single agricultural year (July 1 to June 30).
•
Crucial Distinction: Even if a parcel of land is sown two, three, or four times in a year, its spatial extent is counted strictly ONCE.
•
Gross Cropped Area (Total Cropped Area): The cumulative sum of areas under all crops harvested in a year, counting multi-cropped acreage each time.
$$\text{Cropping Intensity} = \left(\frac{\text{Gross Cropped Area}}{\text{Net Sown Area}}\right) \times 100$$
Distractor Analysis:
•
Option (1) defines forest area.
•
Option (2) defines barren and unculturable waste.
•
Option (4) defines culturable waste.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Maharashtra's Net Sown Area constitutes roughly 55%–57% of its total geographical area, significantly higher than the national Indian average (~43%).