भारतीय संविधानाच्या उद्देशपत्रिकेचे (सरनाम्याचे) न्यायालयीन कायदेशीर स्वरूप (Legal Nature) खालीलपैकी काय आहे?
EN
What is the precise legal and judicial nature of the Preamble to the Constitution of India?
योग्य उत्तर पर्याय (२) म्हणजेच 'हे न्यायालयात थेट अंमलबजावणी करण्यायोग्य नाही' हे आहे.
कायदेशीर पैलू:
•
सरनामा हा विधिमंडळाच्या अधिकारांचा उगमस्रोत नाही किंवा विधिमंडळाच्या अधिकारांवर मर्यादाही घालत नाही.
•
सरनामा हा न्यायप्रविष्ट (Justiciable) नाही, याचा अर्थ सरनाम्यातील तत्त्वांचे उल्लंघन झाले म्हणून नागरिक थेट न्यायालयात जाऊन सरकारविरुद्ध कायदेशीर हुकूम (Writ) मिळवू शकत नाहीत.
•
मात्र, संविधानातील एखाद्या कलमाचा अर्थ संदिग्ध किंवा अस्पष्ट असल्यास, न्यायालयाला त्याचा अर्थ लावताना सरनाम्याचा आधार घेण्याचा पूर्ण अधिकार आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
एलआयसी ऑफ इंडिया खटला (१९९५) आणि केशवानंद भारती खटला (१९७३) या दोन्ही खटल्यांमध्ये सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की सरनामा हा राज्यघटनेचा एकात्मिक भाग आहे, परंतु तो थेट अंमलबजावणीयोग्य नाही.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (2) i.e. 'It is non-justiciable and non-enforceable by courts of law'.
Legal Nature:
•
The Preamble is neither a source of power to the legislature nor a prohibition upon the powers of legislature.
•
It is non-justiciable; its provisions cannot be enforced in courts of law directly.
•
However, as settled in the Kesavananda Bharati case (1973) and LIC of India case (1995), it is an integral part of the Constitution and serves as an interpretive key for ambiguous statutory provisions.