आपण एका आवर्तात डावीकडून उजवीकडे जाताना अणू त्रिज्येमध्ये सामान्य घट होण्याचे प्राथमिक कारण काय आहे ?
EN
What is the primary reason for the general decrease in atomic radius as we move from left to right in a cycle?
योग्य उत्तर: पर्याय २ (प्रभावी अणूप्रभारात वाढ / Increase in effective nuclear charge)
स्पष्टीकरण:
१.
आवर्तातील कल (Periodic Trend in Atomic Radius):
•
आवर्तसारणीत एकाच आवर्तात (Period) डावीकडून उजवीकडे जाताना अणू त्रिज्या हळूहळू कमी होत जाते.
२.
प्राथमिक कारण:
•
डावीकडून उजवीकडे जाताना अणूक्रमांक एकाने वाढतो, म्हणजेच केंद्रकातील प्रोटॉनची संख्या वाढते.
•
परंतु नवीन येणारा इलेक्ट्रॉन त्याच मुख्य ऊर्जा पातळीत (Same shell) भरला जातो, ज्यामुळे मुख्य कक्षांची संख्या वाढत नाही.
•
यामुळे केंद्रकाचा बाहेरील इलेक्ट्रॉनवरील आकर्षण बल म्हणजेच प्रभावी केंद्रकीय प्रभार (Effective Nuclear Charge - $Z_{eff}$) सतत वाढत जातो.
•
वाढलेला प्रभावी अणूप्रभार बाह्य कक्षेतील इलेक्ट्रॉन्सना केंद्रकाकडे अधिक जोराने ओढून घेतो, ज्यामुळे अणूचा आकार आकुंचन पावतो व अणू त्रिज्या घटते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
डावीकडून उजवीकडे जाताना: प्रभावी केंद्रकीय प्रभार वाढतो $\implies$ अणू त्रिज्या कमी होते.
•
गणात वरून खाली जाताना: नवीन कक्षांची भर पडते $\implies$ अणू त्रिज्या वाढते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2 (Increase in effective atomic charge / Effective nuclear charge)
Explanation:
1.
Periodic Trend of Atomic Radius: Across any period of the periodic table from left to right, the atomic radius progressively decreases.
2.
Primary Mechanism:
•
As we move from left to right across a period, each successive element adds one proton to the nucleus and one electron to the *same* principal energy shell.
•
Because electrons in the same principal shell do not effectively shield one another from the nuclear charge, the effective nuclear charge ($Z_{eff}$) experienced by the valence electrons increases steadily.
•
This enhanced electrostatic pull draws the valence electron cloud closer to the nucleus, causing the atom to shrink and the atomic radius to decrease.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Across a period (left to right): $Z_{eff}$ increases $\implies$ atomic radius decreases.
•
Down a group (top to bottom): Additional electron shells are added $\implies$ atomic radius increases.