निरभ्र व स्वच्छ सूर्यप्रकाश असताना दिवसा आकाश निळ्या रंगाचे दिसण्याचे मुख्य वैज्ञानिक कारण खालीलपैकी कोणते आहे?
EN
What is the primary scientific reason why the sky appears blue on a clear sunny day?
योग्य उत्तर पर्याय (३) वातावरणातील अतिसूक्ष्म वायू रेणूंमुळे कमी तरंगलांबीच्या निळ्या प्रकाशाचे सर्वाधिक विकिरण होणे हे आहे.
विश्लेषण:
•
लॉर्ड रॅले (Lord Rayleigh) यांच्या विकिरण नियमानुसार, विखुरलेल्या प्रकाशाची तीव्रता ही प्रकाशाच्या तरंगलांबीच्या चौथ्या घाताच्या व्यस्त प्रमाणात असते ($I \propto \frac{1}{\lambda^4}$).
•
वातावरणात प्रामुख्याने नायट्रोजन ($N_2$) आणि ऑक्सिजन ($O_2$) चे अतिसूक्ष्म रेणू असतात, ज्यांचा आकार प्रकाशाच्या तरंगलांबीपेक्षा लहान असतो.
•
दृश्य प्रकाशात निळ्या रंगाची तरंगलांबी तांबड्या रंगापेक्षा बरीच कमी असते, त्यामुळे निळ्या रंगाचे विकिरण तांबड्या रंगाच्या तुलनेत सुमारे १० पट अधिक होते.
•
हे विखुरलेले निळे प्रकाश किरण चहूकडून आपल्या डोळ्यांत प्रवेश करतात, म्हणून निरभ्र आकाश निळे दिसते.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १: हा एक लोकप्रिय गैरसमज आहे; आकाशाचा रंग समुद्राच्या परावर्तनामुळे नसतो (उलट समुद्र आकाशाच्या परावर्तनामुळे अधिक निळा दिसतो).
•
पर्याय २ व ४: अपवर्तन किंवा अपस्करणामुळे आकाश निळे दिसत नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
चंद्रावर किंवा अवकाशात वातावरण नसल्याने प्रकाशाचे विकिरण होत नाही, म्हणून तेथून आकाश पूर्णपणे काळे (Black) दिसते!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) Maximum Rayleigh scattering of shorter wavelength blue light by microscopic air molecules.
Analysis:
•
According to Rayleigh's Law of Scattering, the intensity of scattered light is inversely proportional to the fourth power of its wavelength ($I \propto 1/\lambda^4$).
•
The gaseous molecules in the atmosphere ($N_2, O_2$) are significantly smaller than the wavelength of visible light.
•
Because blue/violet light has a much shorter wavelength (~400–450 nm) compared to red light (~700 nm), it scatters roughly 10 times more effectively throughout the atmosphere.
•
This scattered blue light enters our eyes from all directions in the upper sky.
Distractor Analysis:
•
Option 1: Common myth; the sky is blue due to atmospheric scattering, not ocean reflection.
•
Options 2 & 4: Atmospheric refraction or dispersion does not account for the uniform blueness of the clear sky.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
In space or on the Moon where there is no atmosphere to scatter sunlight, the sky appears completely black even during the daytime.