लोकमान्य बाळ गंगाधर टिळक यांनी सुरू केलेल्या 'होम रुल लीग' चळवळीचे मुख्य राजकीय उद्दिष्ट काय होते? (१) ब्रिटिश साम्राज्यांतर्गत स्वराज्य (Self-Government / Home Rule) (२) धार्मिक आधारावर स्वतंत्र प्रतिनिधित्व मिळवणे (३) ब्रिटिश साम्राज्याशी सर्व संबंध तोडून पूर्ण स्वातंत्र्य मिळवणे (४) केवळ प्रांतीय पातळीवर मर्यादित स्वायत्तता मिळवणे
EN
What was the primary political objective of the Home Rule League launched by Lokmanya Bal Gangadhar Tilak?
(1) Attainment of Self-Government / Home Rule within the British Empire
(2) Securing communal representation on religious grounds
(3) Complete independence snapping all ties with the British Empire
(4) Acquiring limited administrative autonomy solely at the provincial level
योग्य उत्तर पर्याय (१) म्हणजेच ब्रिटिश साम्राज्यांतर्गत स्वराज्य (Self-Government) हे आहे.
सविस्तर विश्लेषण:
•
पर्याय (१) योग्य आहे: लोकमान्य टिळकांनी एप्रिल १९१६ मध्ये बेळगाव येथे 'इंडियन होम रुल लीग'ची स्थापना केली. या चळवळीचे मुख्य ध्येय ब्रिटिश साम्राज्यांतर्गत राहून कॅनडा, ऑस्ट्रेलिया या ब्रिटिश वसाहतींच्या धर्तीवर भारतासाठी 'स्वराज्य' (Self-Government किंवा Dominion Status) मिळवणे हे होते.
•
टिळकांनी आपल्या भाषणांतून स्पष्ट केले की स्वराज्य म्हणजे ब्रिटिश सम्राटाची सत्ता नाकारणे नव्हे, तर भारताचा अंतर्गत कारभार भारतीय लोकांच्या हाती सोपवला जाणे होय.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय २ (जातीय प्रतिनिधित्व): हे मुस्लिम लीगचे उद्दिष्ट होते, टिळकांच्या राष्ट्रीय होम रुल चळवळीचे नाही.
•
पर्याय ३ (पूर्ण स्वातंत्र्य): 'पूर्ण स्वराज्य' (Complete Independence) हे उद्दिष्ट काँग्रेसने पुढे १९२९ च्या लाहोर अधिवेशनात जवाहरलाल नेहरू यांच्या अध्यक्षतेखाली स्वीकारले.
•
पर्याय ४ (प्रांतीय स्वायत्तता): हे १९३५ च्या भारत सरकार कायद्याचे एक वैशिष्ट्य होते, होम रुलचे अंतिम ध्येय नव्हते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
टिळकांचे होम रुल संदर्भातील तीन प्रमुख कार्यक्रम:
१.
स्वराज्याची मागणी (Self Government).
२.
भाषावार प्रांतरचना (Linguistic Provinces).
३.
मातृभाषेतून राष्ट्रीय शिक्षण (Vernacular Education).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (1) i.e. Self Government within the British Empire.
Detailed Analysis:
•
Option (1) is correct: Lokmanya Bal Gangadhar Tilak launched the Indian Home Rule League in April 1916 at Belgaum with the primary demand of attaining Self-Government (Home Rule or Dominion Status) within the British Commonwealth, patterned after Canada, Australia, and New Zealand.
•
Tilak clarified that Home Rule did not seek severance from the British Crown, but demanded that Indian domestic governance, taxation, and legislation be administered by elected Indian representatives rather than an unaccountable alien bureaucracy.
Distractor Analysis:
•
Option 2 (Communal representation): Championed by communal outfits such as the Muslim League, not the Home Rule Movement.
•
Option 3 (Complete Independence / Purna Swaraj): Officially adopted much later as the Congress creed at the 1929 Lahore session under Jawaharlal Nehru.
•
Option 4 (Provincial autonomy): A constitutional stage later enacted under the 1935 Government of India Act.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Tilak's core demands under Home Rule:
1.
Self-government (Swaraj) under the British Crown.
2.
Formation of linguistic provinces.
3.
Imparting education in the vernacular languages.