🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास STI Mains 2018 MEDIUM

'कायमधारा' पद्धतीची कोणती दोन प्रमुख वैशिष्ट्ये होती? अ) सर्व जमीनदार व वसुली अधिकाऱ्यांचे जमीनदारांमध्ये रूपांतर करणे. ब) जमिनीवरचे पूर्वापार चालत आलेले हक्क हिरावून घेणे. क) महसूलाची आकारणी व वसूलीची पद्धत निश्चित करणे. ड) शेतीच्या तंत्राची सुधारणा करणे. पर्यायी उत्तरे :

EN What were the two major features of the 'Permanent Settlement' system? a) Converting all zamindars and revenue collection agents into landowners. b) Stripping away traditional ancestral rights over land. c) Fixing the assessment and collection method of revenue. d) Improving agricultural technology. Alternative answers:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

फक्त अ

Only a

फक्त अ व ब

Only a and b

फक्त क आणि ड

Only c and d

फक्त ड

Only d

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (२) फक्त अ व ब

कायमधारा पद्धतीची दोन प्रमुख वैशिष्ट्ये (Permanent Settlement १७९३):

लॉर्ड कॉर्नवॉलिसने २२ मार्च १७९३ रोजी बंगाल, बिहार आणि ओरिसात लागू केलेल्या 'कायमधारा' (Permanent Settlement) पद्धतीची दोन मूलभूत व विदारक वैशिष्ट्ये पुढीलप्रमाणे होती:

• अ) जमीनदारांमध्ये रूपांतर करणे (बरोबर): मुघल काळातील जे केवळ महसूल गोळा करणारे 'वसुली अधिकारी' (Revenue collectors/agents) होते, त्यांना ब्रिटिशांनी एका फटक्यात जमिनीचे कायदेशीर कायमस्वरूपी 'मालक' (Landowners) बनवले.

• ब) शेतकऱ्यांचे पूर्वापार हक्क हिरावून घेणे (बरोबर): पिढ्यानपिढ्या जमीन कसणाऱ्या मूळ भारतीय शेतकऱ्यांचे जमिनीवरील मालकी व वारसा हक्क पूर्णपणे हिरावून घेतले गेले आणि शेतकऱ्यांना जमीनदारांच्या दयेवर जगणारे दुर्बल 'भाडेकरू/कुळ' (Tenants-at-will) बनवले गेले.

• क व ड ही कायमधारा पद्धतीची वैशिष्ट्ये नव्हती (शेतीच्या तंत्रात कोणतीही सुधारणा झाली नाही).

• म्हणून 'फक्त अ व ब' (पर्याय २) हे अचूक उत्तर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• कायमधारा पद्धत: २२ मार्च १७९३ (लॉर्ड कॉर्नवॉलिस).

• मुख्य सल्लागार: सर जॉन शोअर (Sir John Shore).

• कर वाटप: एकूण गोळा झालेल्या महसुलातील १०/११ भाग कंपनीला आणि १/११ भाग जमीनदाराला.

• सूर्यास्त कायदा (Sunset Law): ठरलेल्या दिवशी सूर्यास्तापूर्वी महसूल न भरल्यास जमीनदाराची जमीन लिलावात काढली जाई.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (2) Only a and b

Salient Features of the Permanent Settlement (1793):

Introduced by Lord Cornwallis in Bengal, Bihar, and Orissa on 22 March 1793, the Permanent Settlement radically altered agrarian relations:

• a) Converting revenue collectors into absolute landlords (Correct): Traditional Mughal revenue agents, tax farmers, and *talukdars* were vested with permanent, hereditary, and alienable proprietary ownership rights over agricultural land.

• b) Stripping away traditional ancestral rights of cultivators (Correct): The actual hereditary tillers of the soil (*khudkasht* ryots), who possessed customary usufructuary rights for centuries, were overnight reduced to powerless, unprotected tenants-at-will, vulnerable to arbitrary rack-renting and eviction.

• Technological modernization (d) never occurred under absentee zamindari parasitism.

• Hence, Only a and b constitutes the two core defining features.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• Permanent Settlement (1793) drafted by Sir John Shore.

• Revenue Sharing Ratio: 10/11th to the East India Company and 1/11th retained by the Zamindar.

• Governed by the stringent 'Sunset Law' (सूर्यास्त कायदा).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) फक्त अ (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) फक्त अ व ब (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (२) फक्त अ व ब**

⚠️ पर्याय (3) फक्त क आणि ड (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) फक्त ड (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'ब्रिटिशांची महसूल पद्धती, जमीन सुधारणा व आर्थिक धोरण' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: ब्रिटिशांची महसूल पद्धती, जमीन सुधारणा व आर्थिक धोरण

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'ब्रिटिशांची महसूल पद्धती, जमीन सुधारणा व आर्थिक धोरण' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'ब्रिटिशांची महसूल पद्धती, जमीन सुधारणा व आर्थिक धोरण' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'ब्रिटिशांची महसूल पद्धती, जमीन सुधारणा व आर्थिक धोरण' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'फक्त अ व ब' हे असून ते 'ब्रिटिशांची महसूल पद्धती, जमीन सुधारणा व आर्थिक धोरण' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'ब्रिटिशांची महसूल पद्धती, जमीन सुधारणा व आर्थिक धोरण' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन