🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Rajyaseva Pre 2023 MEDIUM

जेंव्हा α-कण किरणोत्सारी घटकातून बाहेर पडतात तेंव्हा

EN When α-particle emits from a radioactive element then

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

अणुअंक 2 ने कमी होतो आणि अणुवस्तुमाणांक 4 ने कमी होतो

atomic number decreases by 2 and mass number decreases by 4

अणुअंक 1 ने कमी होतो आणि अणुवस्तुमाणांक 2 ने कमी होतो

atomic number decreases by 1 and mass number decreases by 2

अणुअंक 1 ने वाढतो

atomic number increases by 1

अणुअंक आणि अणुवस्तुमाणांक बदलत नाही

atomic number and mass number remains same

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय (1) अणुअंक 2 ने कमी होतो आणि अणुवस्तुमाणांक 4 ने कमी होतो

सविस्तर स्पष्टीकरण:

• अल्फा क्षय (Alpha Decay - $\alpha$-Decay):

• जेव्हा एखाद्या अस्थिर किरणोत्सारी मूलद्रव्याच्या केंद्रकातून एक अल्फा कण ($\alpha$-particle) बाहेर पडतो, तेव्हा सोड्डी आणि फजान्स (Soddy-Fajan's Group Displacement Law) यांच्या नियमानुसार बदल घडून येतो.

• अल्फा कणाचे स्वरूप:

• अल्फा कण हा मूलतः द्वि-प्रभारित हेलियम केंद्रक ($^4_2He^{2+}$) असतो, ज्यामध्ये 2 प्रोटॉन आणि 2 न्यूट्रॉन असतात.

• अणुकेंद्रकीय समीकरण:

^A_Z X \xrightarrow{\alpha-\text{decay}} ^{A-4}_{Z-2} Y + ^4_2He

• अणुअंक ($Z$ - प्रोटॉन्सची संख्या): 2 ने कमी होतो ($Z \to Z - 2$).

• अणुवस्तुमानांक ($A$ - न्यूक्लिऑन्सची एकूण संख्या): 4 ने कमी होतो ($A \to A - 4$).

• उदाहरण:

• युरेनियम-238 चा अल्फा क्षय होऊन थोरियम-234 तयार होते:

^{238}_{92}U \longrightarrow ^{234}_{90}Th + ^4_2He

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• $\alpha$-उत्सर्जन (Alpha): अणुअंक 2 ने कमी, अणुवस्तुमानांक 4 ने कमी होतो.

• $\beta^-$-उत्सर्जन (Beta): अणुअंक 1 ने वाढतो, अणुवस्तुमानांक बदलत नाही.

• $\gamma$-उत्सर्जन (Gamma): अणुअंक व अणुवस्तुमानांक दोन्ही बदलत नाहीत (केवळ अतिरिक्त ऊर्जा मुक्त होते).

• किरणोत्सारितेचा शोध: हेन्री बेक्वेरेल (Henri Becquerel, 1896).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (1) atomic number decreases by 2 and mass number decreases by 4

Detailed Explanation:

• Radioactive Alpha ($\alpha$) Disintegration:

• In nuclear physics, governed by the Soddy-Fajans Group Displacement Law, when an unstable radionuclide undergoes spontaneous alpha decay, it ejects an alpha particle.

• Identity of an Alpha Particle:

• An $\alpha$-particle is a doubly ionized helium nucleus ($^4_2He^{2+}$), consisting of 2 protons and 2 neutrons bound together.

• Nuclear Reaction Equation:

^A_Z X \xrightarrow{\alpha} ^{A-4}_{Z-2} Y + ^4_2 He

• Atomic Number ($Z$): Decreases by 2 units because 2 protons are ejected, transmuting the parent atom two columns to the left on the periodic table.

• Mass Number ($A$): Decreases by 4 units as 4 total nucleons leave the parent nucleus.

• Exemplary Reaction:

• Alpha decay of Uranium-238 into Thorium-234:

^{238}_{92}U \longrightarrow ^{234}_{90}Th + ^4_2He

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Alpha ($\alpha$) Decay: Atomic number ($Z$) decreases by 2, Mass number ($A$) decreases by 4.

• Beta ($\beta^-$) Decay: Atomic number ($Z$) increases by 1, Mass number ($A$) remains unchanged ($n \to p + e^- + \bar{\nu}$).

• Gamma ($\gamma$) Emission: Zero change in both $Z$ and $A$ (pure high-energy electromagnetic photon emission from an excited isomeric state).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✓ पर्याय (1) अणुअंक 2 ने कमी होतो आणि अणुवस्तुमाणांक 4 ने कमी होतो (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर: पर्याय (1) अणुअंक 2 ने कमी होतो आणि अणुवस्तुमाणांक 4 ने कमी होतो**

⚠️ पर्याय (2) अणुअंक 1 ने कमी होतो आणि अणुवस्तुमाणांक 2 ने कमी होतो (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) अणुअंक 1 ने वाढतो (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) अणुअंक आणि अणुवस्तुमाणांक बदलत नाही (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२२ (GS) पेपर-१ (दि. २१ ऑगस्ट, २०२२)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अणुअंक 2 ने कमी होतो आणि अणुवस्तुमाणांक 4 ने कमी होतो' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

जेंव्हा α-कण किरणोत्सारी घटकातून बाहेर पडतात तेंव्हा

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन