आधुनिक आवर्तसारणीमध्ये मूलद्रव्यांचे अणुवस्तुमान (Atomic Mass) निश्चित करताना खालीलपैकी कोणत्या वैज्ञानिक पद्धतीचा अवलंब केला जातो?
EN
When assigning standard atomic masses to chemical elements in the Periodic Table, which scientific calculation method is strictly employed?
✅ योग्य उत्तर पर्याय (४) आहे.
🔹 संकल्पनात्मक स्पष्टीकरण:
•
निसर्गात बहुतांश मूलद्रव्ये ही दोन किंवा अधिक समस्थानिकांच्या (Isotopes) मिश्रणाच्या स्वरूपात आढळतात.
•
त्यामुळे आवर्तसारणीत दर्शवले जाणारे अणुवस्तुमान हे एखाद्या एका अणूचे नसून, त्या मूलद्रव्याच्या निसर्गातील सर्व समस्थानिकांच्या वस्तुमानांची त्यांच्या उपलब्धतेनुसार काढलेली भारांकित सरासरी (Weighted Average Atomic Mass) असते.
•
उत्कृष्ट उदाहरण - क्लोरीन ($Cl$):
•
निसर्गात $^{35}Cl$ चे प्रमाण ७५% आणि $^{37}Cl$ चे प्रमाण २५% (३:१ गुणोत्तर) असते.
•
सरासरी अणुवस्तुमान = $\frac{(35 \times 75) + (37 \times 25)}{100} = 35.5\text{ u}$.
•
म्हणूनच क्लोरीनचे अणुवस्तुमान पूर्णांकात नसून ३५.५ u असे अपूर्णांकात असते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
आंतरराष्ट्रीय मानक पद्धतीनुसार (IUPAC), सर्व अणूंच्या सापेक्ष अणुवस्तुमानाची गणना कार्बन-१२ ($^{12}C$) समस्थानिकाच्या वस्तुमानाच्या नेमक्या $\frac{1}{12}$ भागाशी तुलना करून केली जाते (१ amu किंवा १ u $\approx 1.66 \times 10^{-24}\text{ g}$).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
✅ Correct Answer: Option (4)
🔹 Conceptual Explanation:
•
Elements found in nature typically exist as mixtures of two or more stable isotopes possessing varying abundances.
•
Therefore, the standard atomic mass listed on the periodic table represents the fractional abundance-weighted average of the masses of all naturally occurring stable isotopes.
•
Classic Example - Chlorine ($Cl$):
•
Natural chlorine consists of two major isotopes: $^{35}Cl$ (approx. 75.77%) and $^{37}Cl$ (approx. 24.23%), in roughly a 3:1 ratio.
•
Average Atomic Mass = $\frac{(35 \times 3) + (37 \times 1)}{4} = 35.5\text{ u}$.
•
This abundance weighting explains why relative atomic weights of many elements are non-integers.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Atomic mass unit ($1\text{ u}$ or unified mass) is standardly defined as precisely $\frac{1}{12}\text{th}$ of the mass of an unbound neutral Carbon-12 ($^{12}C$) atom at rest, corresponding to approximately $1.6605 \times 10^{-27}\text{ kg}$.