कोणत्या कायद्याने ईस्ट इंडिया कंपनीची भारता बरोबर व्यापार करण्याची मक्तेदारी संपुष्टात आली ?
EN
Which Act ended East India Company’s monopoly over trade with India ?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय (1) चार्टर ॲक्ट 1813.
सविस्तर विश्लेषण:
•
चार्टर ॲक्ट १८१३ (सनदी कायदा १८१३):
•
या कायद्यान्वये ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीची भारतासोबत व्यापार करण्याची व्यावसायिक मक्तेदारी (Monopoly of trade with India) संपुष्टात आणली आणि सर्व ब्रिटिश नागरिकांसाठी व व्यापाऱ्यांसाठी भारतीय व्यापार खुला करण्यात आला.
•
अपवाद: कंपनीची केवळ दोन क्षेत्रांतील मक्तेदारी कायम ठेवण्यात आली:
1.
चहाचा व्यापार (Trade in tea)
2.
चीनसोबतचा व्यापार (Trade with China).
•
चार्टर ॲक्ट १८३३ (फरक समजून घ्या):
•
१८३३ च्या सनदी कायद्याने कंपनीची उरलेली चहा आणि चीनसोबतच्या व्यापाराची मक्तेदारीही पूर्णपणे संपुष्टात आणली आणि कंपनीचे रूपांतर केवळ प्रशासकीय व राजकीय संस्थेत केले.
•
परंतु, 'भारताबरोबर व्यापार करण्याची मक्तेदारी' पहिल्यांदा १८१३ च्या कायद्यानेच संपुष्टात आणली गेली.
•
१८१३ च्या कायद्याची इतर वैशिष्ट्ये:
•
भारतात शिक्षणाच्या प्रसारासाठी दरवर्षी १ लाख रुपयांची तरतूद करण्यात आली.
•
ख्रिश्चन मिशनऱ्यांना भारतात धर्मप्रसाराची कायदेशीर परवानगी देण्यात आली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
'भारतातील मक्तेदारी संपुष्टात': १८१३ चा कायदा.
•
'सर्व प्रकारची मक्तेदारी (चहा व चीनसह) पूर्णपणे संपुष्टात': १८३३ चा कायदा.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (1) The Charter Act of 1813.
Detailed Analysis:
•
Charter Act of 1813:
•
This Act abolished the commercial trade monopoly of the English East India Company over trade with India, throwing open Indian trade to all British merchants under the doctrine of laissez-faire.
•
Two Exceptions Retained: The Company retained its exclusive monopoly over the tea trade and trade with China.
•
Distinction with Charter Act of 1833:
•
The Charter Act of 1833 ended even these remaining monopolies (tea and trade with China), transforming the Company into a purely administrative body.
•
However, the foundational abolition of the Company's trade monopoly with India occurred under the Charter Act of 1813.
•
Other landmark provisions of 1813 Act:
•
Annual financial allocation of ₹ 1 Lakh for the promotion of literature and education among Indian subjects.
•
Granted formal permission to Christian missionaries to enter India for proselytisation.
Hence, Charter Act of 1813 ended the trade monopoly with India.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Trade monopoly with India abolished (except tea and China): Charter Act 1813.
•
Complete commercial monopoly abolished: Charter Act 1833.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) चार्टर ॲक्ट 1813 (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** पर्याय (1) चार्टर ॲक्ट 1813.
⚠️ पर्याय (2) चार्टर ॲक्ट 1833 (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) चार्टर ॲक्ट 1853 (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) चार्टर ॲक्ट 1873 (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'चार्टर ॲक्ट 1813' हे असून ते 'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'पोलीस उपनिरीक्षक (विभागीय) पूर्व परीक्षा २०१७' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.