🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Maharashtra Zilla Parishad Bharti (ZP) 2024 MEDIUM

भारतीय राज्यघटनेत ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील बालकांसाठी प्राथमिक शिक्षणाचा अधिकार मूलभूत हक्क म्हणून कोणत्या घटनादुरुस्तीने समाविष्ट केला?

EN Which Constitutional Amendment Act incorporated the Right to Education as a Fundamental Right for children aged 6 to 14 years in the Indian Constitution?
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
८८ वी घटनादुरुस्ती
88th Constitutional Amendment
B
८९ वी घटनादुरुस्ती
89th Constitutional Amendment
C
८७ वी घटनादुरुस्ती
87th Constitutional Amendment
D
८६ वी घटनादुरुस्ती
86th Constitutional Amendment
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (४) ८६ वी घटनादुरुस्ती

सविस्तर विश्लेषण व त्रिसूत्री बदल:

• ८६ वी घटनादुरुस्ती अधिनियम, २००२: या ऐतिहासिक कायद्याने भारतीय राज्यघटनेत शिक्षणाशी संबंधित एकाच वेळी तीन भागात मूलभूत बदल केले:
१. मूलभूत हक्क (भाग ३): कलम २१ 'ए' (Article 21A) जोडून ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील बालकांसाठी मोफत व सक्तीचे शिक्षण हा मूलभूत अधिकार बनवला.
२. मार्गदर्शक तत्त्वे (भाग ४): कलम ४५ मध्ये सुधारणा करून ६ वर्षांखालील बालकांच्या सुरुवातीच्या संगोपनाची व शिक्षणाची जबाबदारी राज्यावर सोपवली.
३. मूलभूत कर्तव्ये (भाग ४ 'ए'): कलम ५१ 'ए' मध्ये ११ वे मूलभूत कर्तव्य (k) समाविष्ट करून पाल्यांना शिक्षणाची संधी उपलब्ध करून देणे हे पालकांचे कर्तव्य ठरवले.
• RTE कायदा, २००९: या घटनादुरुस्तीच्या अंमलबजावणीसाठी 'मोफत व सक्तीच्या शिक्षणाचा बालकांचा हक्क कायदा, २००९' संमत करण्यात आला, जो १ एप्रिल २०१० पासून लागू झाला.

इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय (१) ८८ वी दुरुस्ती (२००३): सेवा कराची तरतूद (कलम २६८ ए).
• पर्याय (२) ८९ वी दुरुस्ती (२००३): राष्ट्रीय अनुसूचित जमाती आयोगाची (कलम ३३८ ए) स्वतंत्र स्थापना.
• पर्याय (३) ८७ वी दुरुस्ती (२००३): २००१ च्या जनगणनेनुसार मतदारसंघांची पुनर्रचना.

म्हणून अचूक पर्याय (४) आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: ८६ व्या घटनादुरुस्तीने संविधानाच्या तिन्ही महत्त्वाच्या भागात (कलम २१A - हक्क, कलम ४५ - मार्गदर्शक तत्त्वे, कलम ५१A(k) - कर्तव्ये) बदल केले आहेत. ही त्रिसूत्री नेहमी लक्षात ठेवा.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) 86th Constitutional Amendment

Detailed Analysis & The Tripartite Educational Reform:

• 86th Constitutional Amendment Act, 2002: Made elementary education a fundamental entitlement by introducing simultaneous modifications in three distinct parts of the Constitution:
1. Fundamental Rights (Part III): Inserted Article 21A, mandating free and compulsory education for all children between the ages of 6 and 14 years.
2. Directive Principles (Part IV): Substituted Article 45 to direct the State to provide early childhood care and education for all children until they complete the age of six.
3. Fundamental Duties (Part IV-A): Added clause (k) to Article 51A, creating a duty for parents/guardians to provide educational opportunities to their child between 6 and 14 years.
• Enforcement Act: The Right of Children to Free and Compulsory Education (RTE) Act was passed in 2009 and took effect on April 1, 2010.

Analysis of Other Options:

• Option (1) 88th Amendment (2003): Service Tax provision under Article 268A.
• Option (2) 89th Amendment (2003): Bifurcated the commission to create National Commission for Scheduled Tribes (Article 338A).
• Option (3) 87th Amendment (2003): Delimitation based on the 2001 census.

Hence, the accurate choice is Option (4).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: The 86th Amendment simultaneously affected three parts: Part III (Article 21A), Part IV (Article 45), and Part IV-A (Article 51A(k)).

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) ८८ वी घटनादुरुस्ती (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) ८९ वी घटनादुरुस्ती (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) ८७ वी घटनादुरुस्ती (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (4) ८६ वी घटनादुरुस्ती (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (४) ८६ वी घटनादुरुस्ती**[/gold]
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था विभाग चाचणी ०१
quiz 40 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 40 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)
quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2 तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3 मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4 वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5 उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'भारतीय संविधान व राज्यव्यवस्था' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →