राजस्थान मध्ये मध्याश्म युगाची संस्कृती असणारे मोठे ठिकाण कोणते ?
EN
Which is a major prominent site of Mesolithic culture in Rajasthan?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय 1 (बागोर / Bagor)
ऐतिहासिक संदर्भ व सविस्तर स्पष्टीकरण:
•
बागोर (Bagor): राजस्थानमधील भिलवाडा जिल्ह्यात कोठारी नदीच्या काठावर वसलेले बागोर हे भारतातील सर्वात मोठे मध्याश्मयुगीन (Mesolithic) स्थळ आहे.
•
उत्खनन: याचे उत्खनन १९६८ ते १९७० दरम्यान डेक्कन कॉलेजचे प्रख्यात पुरातत्त्वशास्त्रज्ञ डॉ. व्ही. एन. मिश्र (V. N. Misra) यांनी केले.
•
प्राणी पाळण्याचे आद्य पुरावे: मध्य प्रदेशातील आदमगड (Adamgarh) आणि राजस्थानमधील बागोर ही भारतातील अशी दोन प्राचीन ठिकाणे आहेत जिथे सुमारे इ.स.पूर्व ५००० च्या काळातील प्राणी पाळण्याचे (पशूपालनाचे / Domestication of Animals) सर्वात जुने वैज्ञानिक पुरावे सापडले आहेत.
•
येथे प्रचंड प्रमाणात सूक्ष्म पाषाण हत्यारे (Microliths) आणि हाडांची हत्यारे सापडली आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
बागोर: मध्याश्म युगातील भारतातील सर्वात मोठे स्थळ (भिलवाडा, राजस्थान).
•
पशूपालनाचे प्राचीनतम पुरावे: बागोर (राजस्थान) आणि आदमगड (होशंगाबाद, मध्य प्रदेश).
•
चोपनी-मांडो (उत्तर प्रदेश): वन्य तांदूळ आणि मातीच्या भांड्यांचे सर्वात जुने पुरावे सापडलेले स्थळ.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Bagor)
Historical Context & Detailed Explanation:
•
Bagor: Located on the Kothari River in Bhilwara district of Rajasthan, Bagor is the largest Mesolithic habitation site excavated in India.
•
Excavation: Excavated between 1968 and 1970 by renowned Deccan College archaeologist Dr. V. N. Misra.
•
Earliest Evidence of Animal Husbandry: Along with Adamgarh in Hoshangabad (Madhya Pradesh), Bagor provides the earliest stratified archaeological evidence of animal domestication in the Indian subcontinent, dating back to c. 5000 BCE (bones of domesticated cattle, sheep, and goats).
•
It yielded a massive geometric microlithic industry (chert and quartz arrowheads, blades, and scrapers).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Largest Mesolithic site in India: Bagor (Rajasthan).
•
Earliest evidence of animal domestication: Bagor (Rajasthan) & Adamgarh (Madhya Pradesh).
•
Chopani-Mando (UP): Landmark site showing transition from food gathering to food producing with early pottery.
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) बागोर (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर: पर्याय 1 (बागोर / Bagor)**
⚠️ पर्याय (2) आदमगड (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) प्रतापगड (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) चोपनी-मंडो (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयांतर्गत 'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'बागोर' हे असून ते 'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'प्राचीन भारताचा इतिहास (सिंधू संस्कृती, वैदिक काळ, मौर्य व गुप्त साम्राज्य)' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.