हवेतील कोणता घातकी प्रदूषक ओझोन नष्ट करतो ? अ. कार्बन डायऑक्साईड ब. क्लोरोफ्ल्युरोकार्बन क. कार्बन मोनॉक्साईड ड. सल्फर डायऑक्साईड
EN
Which lethal air pollutant destroys ozone?
a. Carbon dioxide
b. Chlorofluorocarbons (CFCs)
c. Carbon monoxide
d. Sulphur dioxide
योग्य उत्तर: पर्याय २: फक्त ब (क्लोरोफ्ल्युरोकार्बन)
स्पष्टीकरण:
समतापमंडलातील (Stratosphere) ओझोन थराचा नाश करणारा मुख्य मानवनिर्मित घातक प्रदूषक क्लोरोफ्ल्युरोकार्बन (CFCs) हा आहे.
महत्त्वाचे पैलू:
१.
क्लोरीनची उत्प्रेरक भूमिका: CFC रेणूंमधून अतिनील किरणांमुळे मुक्त होणारा एकटा क्लोरीन अणू (Cl) शृंखला अभिक्रियेद्वारे सुमारे १ लाख ओझोन रेणूंचा नाश करतो.
२.
वापर: शीतक (Refrigerants), एअर कंडिशनर, प्लास्टिक फोम आणि एरोसोल स्प्रेमध्ये याचा वापर होत असे.
३.
माँट्रीयल प्रोटोकॉल (१९८७): ओझोन थराचे संरक्षण करण्यासाठी CFC वर जगभर बंदी घालण्यात आली.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ओझोन थराची जाडी 'डॉब्सन युनिट' (DU) मध्ये मोजली जाते. २२० DU पेक्षा कमी जाडीला 'ओझोन छिद्र' मानले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 2: Only b (Chlorofluorocarbons)
Explanation:
The primary anthropogenic chemical agent driving the depletion of the stratospheric ozone layer is Chlorofluorocarbon (CFC) compounds.
Chemical Mechanism:
1.
In the stratosphere, high-energy UV radiation photolytically cleaves chlorine atoms from CFC molecules.
2.
A single free chlorine radical catalytically destroys over 100,000 ozone ($O_3$) molecules via repetitive catalytic cycles.
3.
The 1987 Montreal Protocol mandated the worldwide phase-out of CFCs and related Ozone Depleting Substances (ODS).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Total column atmospheric ozone thickness is measured in Dobson Units (DU). A reading below 220 DU over Antarctica designates the seasonal Ozone Hole.