मध्य प्रदेशातील मैकल पर्वतरांगेतील अमरकंटक पठारावर उगम पावून उत्तरेकडे वाहत जाऊन बिहारमध्ये पाटण्याजवळ गंगेला उजव्या तीरावर मिळणारी गंगेची प्रमुख उपनदी कोणती आहे?
EN
Which major tributary of the Ganga originates from the Amarkantak plateau in the Maikal hills of Madhya Pradesh, flows northward, and joins the Ganga on its right bank near Patna?
सोन नदी आणि अमरकंटक उगम - सविस्तर विश्लेषण:
१.
सोन नदीची वैशिष्ट्ये:
•
उगम: मध्य प्रदेशातील अनुपपूर जिल्ह्यातील मैकल टेकड्यांमधील अमरकंटक पठारावर (उंची सुमारे १,०४८ मीटर).
•
प्रवाह: अमरकंटकवरून उगम पावून ही नदी उत्तर आणि ईशान्य दिशेने वाहत मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश, झारखंड आणि बिहार या राज्यांमधून प्रवास करते.
•
गंगेस संगम: बिहारमधील पाटण्याजवळ (दानापूरजवळ) ही नदी गंगेला तिच्या उजव्या बाजूने (Right Bank) मिळते. सोन नदी ही यमुनेनंतर गंगेची उजव्या तीरावरील दुसरी सर्वात मोठी दक्षिण उपनदी आहे.
•
प्रमुख उपनद्या: रिहंद (Rihand - ज्यावर गोविंद वल्लभ पंत सागर जलाशय आहे), उत्तर कोएल (North Koel), आणि गोपद.
२.
इतर पर्यायांचे स्पष्टीकरण:
•
नर्मदा नदी: नर्मदा देखील अमरकंटकजवळच उगम पावते, परंतु ती पश्चिमेकडे खचदरीतून वाहत जाऊन अरबी समुद्राला (खंभायतचे आखात) मिळते; ती गंगेची उपनदी नाही.
•
दामोदर नदी: छोटा नागपूर पठारावर उगम पावून हुगळी नदीला मिळते.
अतएव, पर्याय क्र. ४ हे अचूक उत्तर आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अमरकंटक पठारावरून दोन प्रमुख नद्या दोन परस्पर विरुद्ध दिशांना वाहतात: नर्मदा नदी पश्चिमेकडे वाहून अरबी समुद्रास मिळते, तर सोन नदी ईशान्येकडे वाहून गंगेस मिळते. या प्रणालीला अरीय (Radial Drainage Pattern) म्हणतात.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Geographical Analysis of the Son River:
1.
Origin and Course:
•
Origin: Originates from the Amarkantak Plateau in the Maikal Range of Anuppur district, Madhya Pradesh (elevation ~1,048 m).
•
Course: Flows north-northeast through Madhya Pradesh, Uttar Pradesh, Jharkhand, and Bihar.
•
Confluence: Joins the Ganga as a major right-bank tributary near Patna (Danapur), Bihar. It is the second-largest southern tributary of the Ganga after the Yamuna.
•
Key Tributaries: Rihand River (site of the Govind Ballabh Pant Sagar reservoir), North Koel, and Gopad.
2.
Distractor Analysis:
•
Narmada River: Also originates at Amarkantak but flows westward through a rift valley into the Arabian Sea; it does not flow into the Ganga.
•
Damodar River: Originates in the Chota Nagpur Plateau and flows into the Hooghly.
Therefore, Option 4 is the correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Amarkantak is a classic example of Radial Drainage, where two major river systems flow in diametrically opposite directions: the Narmada to the west and the Son to the northeast.