खालीलपैकी कोणत्या सार्वजनिक क्षेत्राशी निगडित समस्या आहेत ? अ. सार्वजनिक उपक्रमांच्या व्यवस्थापनात पुढाकाराला वाव नाही. ब. सार्वजनिक उपक्रमांची किंमत धोरणे तर्कसंगत आर्थिक तत्त्वांवर आधारित नसतात. क. सार्वजनिक उपक्रमांचे अंदाजपत्रक अतिशय कडक धोरणाचे असते. ड. सार्वजनिक उपक्रमांचे व्यवस्थापक परिणामांपेक्षा पद्धतींवर अधिक भर देतात. पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following are problems associated with public sector?A. There is no scope for initiative in the management of public enterprises.B. Pricing policies of public enterprises are not based on rational economic principles. Budgeting of public enterprises is a very strict policy. Managers of public enterprises place more emphasis on methods than results. Alternative Answers:
योग्य उत्तर: अ, ब आणि ड (पर्याय २)
स्पष्टीकरण:
•
सार्वजनिक क्षेत्राशी (PSUs) निगडित मुख्य समस्या:
•
अ. पुढाकाराला वाव नसणे: अत्यधिक नोकरशाही, मंत्रालयांचा हस्तक्षेप आणि सीएजी/दक्षता आयोगाच्या भीतीमुळे व्यवस्थापकांमध्ये व्यावसायिक निर्णय घेण्याच्या पुढाकाराचा अभाव असतो (विधान अ बरोबर).
•
ब. अतार्किक किंमत धोरणे: सार्वजनिक उपक्रमांच्या वस्तू व सेवांच्या किमती व्यावसायिक नफ्यावर आधारित नसून राजकीय व सामाजिक दबावाखाली अत्यंत कमी (उदा. वीज, बस भाडे) ठेवल्या जातात, ज्यामुळे तोटा वाढतो (विधान ब बरोबर).
•
क. अंदाजपत्रक अतिशय कडक नसून उलटपक्षी 'सॉफ्ट बजेट बंधने' (Soft Budget Constraints) असल्याने तोटा झाला तरी सरकारकडून अतिरिक्त निधी मिळतो, ही खरी समस्या आहे (विधान क चुकीचे).
•
ड. परिणामांपेक्षा पद्धतींवर भर: सरकारी नियमांनुसार प्रत्यक्ष कामाच्या उद्दिष्टांपेक्षा कागदोपत्री प्रक्रिया आणि पद्धतींवर (Procedures over Outcomes) अधिक भर दिला जातो (विधान ड बरोबर).
•
त्यामुळे अ, ब आणि ड या सार्वजनिक क्षेत्रातील प्रमुख समस्या आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
सार्वजनिक उपक्रमांची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी आणि मंत्रालयाचा हस्तक्षेप कमी करण्यासाठी १९८७ मध्ये 'सहमती करार' (Memorandum of Understanding - MoU) पद्धत सुरू करण्यात आली होती.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: A, B and D (Option 2)
Explanation:
•
Inherent Structural Deficiencies of Public Sector Enterprises:
•
(A) Bureaucratic interference and rigid vigilance mechanisms discourage managerial autonomy and entrepreneurial initiative.
•
(B) Administered pricing policies are dictated by socio-political imperatives rather than commercial cost-recovery and marginal pricing principles.
•
(D) Public management cultures prioritize rigid procedural compliance over commercial results and bottom-line productivity.
•
Statement C is inaccurate because public enterprises notoriously suffered from 'soft budget constraints' (losses being routinely covered by fiscal bailouts) rather than overly restrictive budgeting.
•
Hence, statements A, B, and D represent genuine structural problems.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Memorandum of Understanding (MoU) system was introduced in 1987-88 on the recommendation of the Arjun Sengupta Committee to enhance PSU autonomy.