खालीलपैकी कोणती भारतीय रिजर्व बँकेच्या मौद्रिक धोरणाची संख्यात्मक साधने आहेत ? (a) विशिष्ट प्रकारच्या अग्रिमांवर भेदभावपूर्ण व्याज आकारले जाते. (b) रेपो दर (c) पत अधिकृतता योजना (d) खुल्या बाजारातील खरेदी-विक्री पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following are quantitative instruments of monetary policy of the Reserve Bank of India?
(a) Discriminatory interest rates on specific advances
(b) Repo rate
(c) Credit Authorization Scheme
(d) Open Market Operations
Answer options:
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ३ म्हणजेच फक्त (b) आणि (d) आहे.
१.
मौद्रिक धोरणाची संख्यात्मक (परिमाणात्मक) साधने:
•
संख्यात्मक साधने अर्थव्यवस्थेतील एकूण पतपुरवठ्याच्या आकारमानावर (Quantity of Credit) सरसकट नियंत्रण ठेवतात:
•
बँक दर (Bank Rate)
•
रेपो दर (Repo Rate) आणि रिव्हर्स रेपो दर (Reverse Repo Rate)
•
रोख राखीव प्रमाण (CRR - Cash Reserve Ratio)
•
वैधानिक रोखता प्रमाण (SLR - Statutory Liquidity Ratio)
•
खुल्या बाजारातील खरेदी-विक्री (Open Market Operations - OMO)
•
त्यामुळे पर्याय (b) रेपो दर आणि (d) खुल्या बाजारातील खरेदी-विक्री ही संख्यात्मक साधने आहेत.
२.
गुणात्मक (निवडक) साधने:
•
ही साधने कर्जाची दिशा आणि उद्देश नियंत्रित करतात:
•
कर्ज तारण मूल्यांमधील फरक (Margin Requirements)
•
उपभोग्य कर्जाचे नियमन
•
पत अधिकृतता योजना (Credit Authorisation Scheme - CAS)
•
भेदभावपूर्ण व्याजदर (Differential Interest Rates)
•
नैतिक समजावणी (Moral Suasion) व प्रत्यक्ष कारवाई.
•
त्यामुळे (a) आणि (c) ही गुणात्मक साधने आहेत.
अतः फक्त (b) आणि (d) ही संख्यात्मक साधने आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पत नियंत्रणाची साधने:
•
संख्यात्मक (Quantitative): Bank Rate, Repo, Reverse Repo, CRR, SLR, OMO.
•
गुणात्मक (Qualitative): Margins, Credit Rationing, Moral Suasion, Direct Action.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct option is 3, i.e., Only (b) and (d).
1.
Quantitative (General) Instruments of Monetary Policy:
•
Quantitative tools regulate the overall volume and aggregate cost of money supply across the entire economic system without discriminating between individual sectors:
•
Repo Rate & Reverse Repo Rate (b)
•
Open Market Operations (OMO) (d)
•
Bank Rate
•
Cash Reserve Ratio (CRR) & Statutory Liquidity Ratio (SLR).
•
Hence, (b) and (d) are quantitative tools.
2.
Qualitative (Selective) Instruments:
•
Selective instruments channel and ration credit toward specific prioritized economic activities:
•
Discriminatory/differential interest rates on advances (a)
•
Credit Authorisation Scheme (CAS) (c)
•
Margin requirements, Consumer credit regulation, Moral suasion.
Therefore, only statements (b) and (d) are quantitative instruments.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Quantitative tools: Control the total QUANTITY of credit (Repo, OMO, CRR, SLR, Bank Rate).
•
Qualitative tools: Control the DIRECTION and QUALITY of credit (Margins, Rationing, Moral Suasion).