खालीलपैकी कोणती भारतीय रिजर्व बँकेच्या मौद्रिक धोरणाची संख्यात्मक साधने आहेत ? (a) विशिष्ट प्रकारच्या अग्रिमांवर भेदभावपूर्ण व्याज आकारले जाते. (b) रेपो दर (c) पत अधिकृतता योजना (d) खुल्या बाजारातील खरेदी-विक्री पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following are quantitative instruments of Reserve Bank of India's monetary policy? (a) Discriminatory interest charged on certain types of advances.
स्पष्टीकरण:
योग्य उत्तर पर्याय ३ म्हणजेच फक्त (b) आणि (d) आहे.
१.
मौद्रिक धोरणाची संख्यात्मक (परिमाणात्मक) साधने:
•
संख्यात्मक साधने अर्थव्यवस्थेतील एकूण पतपुरवठ्याच्या आकारमानावर (Quantity of Credit) सरसकट नियंत्रण ठेवतात:
•
बँक दर (Bank Rate)
•
रेपो दर (Repo Rate) आणि रिव्हर्स रेपो दर (Reverse Repo Rate)
•
रोख राखीव प्रमाण (CRR - Cash Reserve Ratio)
•
वैधानिक रोखता प्रमाण (SLR - Statutory Liquidity Ratio)
•
खुल्या बाजारातील खरेदी-विक्री (Open Market Operations - OMO)
•
त्यामुळे पर्याय (b) रेपो दर आणि (d) खुल्या बाजारातील खरेदी-विक्री ही संख्यात्मक साधने आहेत.
२.
गुणात्मक (निवडक) साधने:
•
ही साधने कर्जाची दिशा आणि उद्देश नियंत्रित करतात:
•
कर्ज तारण मूल्यांमधील फरक (Margin Requirements)
•
उपभोग्य कर्जाचे नियमन
•
पत अधिकृतता योजना (Credit Authorisation Scheme - CAS)
•
भेदभावपूर्ण व्याजदर (Differential Interest Rates)
•
नैतिक समजावणी (Moral Suasion) व प्रत्यक्ष कारवाई.
•
त्यामुळे (a) आणि (c) ही गुणात्मक साधने आहेत.
अतः फक्त (b) आणि (d) ही संख्यात्मक साधने आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
पत नियंत्रणाची साधने:
•
संख्यात्मक (Quantitative): Bank Rate, Repo, Reverse Repo, CRR, SLR, OMO.
•
गुणात्मक (Qualitative): Margins, Credit Rationing, Moral Suasion, Direct Action.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Explanation:
The correct option is 3, i.e., Only (b) and (d).
1.
Quantitative (General) Instruments of Monetary Policy:
•
Quantitative tools regulate the overall volume and aggregate cost of money supply across the entire economic system without discriminating between individual sectors:
•
Repo Rate & Reverse Repo Rate (b)
•
Open Market Operations (OMO) (d)
•
Bank Rate
•
Cash Reserve Ratio (CRR) & Statutory Liquidity Ratio (SLR).
•
Hence, (b) and (d) are quantitative tools.
2.
Qualitative (Selective) Instruments:
•
Selective instruments channel and ration credit toward specific prioritized economic activities:
•
Discriminatory/differential interest rates on advances (a)
•
Credit Authorisation Scheme (CAS) (c)
•
Margin requirements, Consumer credit regulation, Moral suasion.
Therefore, only statements (b) and (d) are quantitative instruments.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Quantitative tools: Control the total QUANTITY of credit (Repo, OMO, CRR, SLR, Bank Rate).
•
Qualitative tools: Control the DIRECTION and QUALITY of credit (Margins, Rationing, Moral Suasion).