विषुववृत्तीय शांत (Doldrum) दाबाच्या पट्ट्या विषयी खालीलपैकी कोणते/कोणती वैशिष्ट्ये बरोबर आहेत? अ) हा शक्तिशाली कमी दाबाचा पट्टा आहे. ब) तो विषुववृत्तांच्या 5° उत्तर ते 5° दक्षिण अक्षवृत्त दरम्यान आढळतो. क) तेथे हवेच्या दाबाचा असमान उतार असतो. पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following characteristics regarding the Equatorial Doldrums (calm) pressure belt are correct?
a) It is a powerful, persistent low-pressure belt.
b) It is found between 5° North and 5° South latitudes along the Equator.
c) It is characterized by an uneven and steep pressure gradient.
Alternative Answers:
योग्य उत्तर पर्याय ३ (फक्त अ आणि ब बरोबर आहेत) आहे.
स्पष्टीकरण:
•
विषुववृत्तीय शांत पट्टा / डोलड्रम्स (Equatorial Doldrums):
•
विधान अ बरोबर आहे: विषुववृत्तावर वर्षभर सूर्यकिरण लंबरूप पडत असल्याने जमीन व पाणी प्रचंड तापते. हवा गरम होऊन प्रसरण पावून हलकी होते आणि सतत ऊर्ध्व दिशेने (Convective lifting) वर जाते. यामुळे येथे शक्तिशाली कमी दाबाचा पट्टा तयार होतो.
•
विधान ब बरोबर आहे: हा पट्टा सर्वसाधारणपणे ५° उत्तर ते ५° दक्षिण अक्षांशांच्या दरम्यान आढळतो.
•
विधान क चुकीचे आहे: या पट्ट्यात क्षितीजसमांतर हवेचा दाब उतार (Horizontal Pressure Gradient) तीव्र नसून अत्यंत मंद किंवा नगण्य (Flat/Weak) असतो. त्यामुळे क्षितीजसमांतर दिशेने वाहणारे वारे शांत असतात आणि केवळ ऊर्ध्वगामी संवहन प्रवाह चालू असतात. म्हणूनच याला 'शांत पट्टा' (Belt of Calms / Doldrums) म्हणतात.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
डोलड्रम्स (Doldrums): ५° उत्तर ते ५° दक्षिण. कमी दाबाचा औष्णिक पट्टा (Thermal Low), क्षितीजसमांतर वारे मंद, ऊर्ध्वगामी संवहनीय प्रवाह प्रभावी. कोरिओलिस बल शून्य असल्याने चक्रीवादळे निर्माण होत नाहीत.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (Only a and b are correct).
Explanation:
•
Equatorial Low-Pressure Belt (Doldrums):
•
Statement a is CORRECT: Intense year-round insolation causes continuous thermal expansion and buoyant vertical ascent of air parcels, maintaining a powerful, thermally-induced low-pressure trough.
•
Statement b is CORRECT: Typically extends between 5° North and 5° South latitudes across the meteorological equator (migrating with the thermal equator/ITCZ).
•
Statement c is INCORRECT: The horizontal barometric pressure gradient across this belt is extremely weak, uniform, and flat, rather than uneven or steep. Consequently, horizontal winds are feeble or absent, with vertical convective currents dominating—hence termed the 'Belt of Calms' (Doldrums).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Doldrums: 5° N to 5° S. Thermal low-pressure belt, sluggish horizontal winds, dominant convective vertical updrafts, and zero Coriolis force.