अचूक उत्तर: पर्याय (३) वरील सर्व
सविस्तर विश्लेषण:
न्यायालयीन सक्रियतेला (Judicial Activism) चालना मिळण्याची कारणे:
•
(अ) विधिमंडळांचे अपयश: जेव्हा कायदेमंडळ कायदे करण्यात आणि लोकांच्या समस्या सोडविण्यात कुचकामी ठरते (Legislative vacuum/inaction), तेव्हा न्यायव्यवस्थेला पुढे येऊन मार्गदर्शन करावे लागते.
•
(ब) कमकुवत व अस्थिर सरकार: अधांतरी (Hung) संसदेत किंवा राजकीय अस्थिरतेच्या काळात कार्यकारी मंडळ धाडसी निर्णय घेण्यास घाबरते, ज्यामुळे न्यायालये जनहिताचे निर्णय घेण्यासाठी सक्रिय होतात.
•
(क) मूलभूत हक्कांचे संरक्षण करण्यात सरकारचे अपयश: जेव्हा कार्यकारी यंत्रणा नागरिकांच्या जीविताचे, स्वातंत्र्याचे आणि मूलभूत अधिकारांचे रक्षण करण्यास असमर्थ ठरते, तेव्हा न्यायालयीन हस्तक्षेपाची गरज निर्माण होते.
•
(ड) न्यायालयांचा दुरुपयोग: जेव्हा सत्तारुढ पक्ष राजकीय स्वार्थासाठी कायदेशीर प्रक्रियेचा दुरुपयोग करतात, तेव्हा न्यायव्यवस्था स्वतःची स्वायत्तता आणि संविधानाचे पावित्र्य राखण्यासाठी सक्रिय होते.
त्यामुळे वरील सर्व परिस्थिती न्यायिक सक्रियतेला चालना देतात (पर्याय ३).
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
न्यायिक सक्रियतेची प्रमुख कारणे: कायदेमंडळाची निष्क्रियता, कमकुवत/त्रिशंकू सरकार, प्रशासकीय मनमानी, आणि मूलभूत हक्कांचे रक्षण करण्यात सरकारचे अपयश.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) All of the above
Detailed Analysis:
Circumstances leading to Judicial Activism:
•
(a) Legislative inertia: When legislatures fail to discharge their constitutional duties or delay critical policy laws, the judiciary steps in to fill the vacuum.
•
(b) Weak/hung governments: A politically weak, coalition, or hung government often lacks executive decisiveness, prompting judicial intervention to ensure public governance.
•
(c) Executive failure to protect fundamental rights: When citizens face systematic administrative violations and executive apathy, the court acts as the sentinel on the qui vive.
•
(d) Ulterior abuse of courts by ruling parties: When political parties attempt to use judicial processes for partisan ends, the judiciary asserts its constitutional independence.
Hence, all of the above circumstances stimulate judicial activism (Option 3).
📌 MPSC Exam Tip:
•
Judicial activism is primarily fueled by legislative inaction, executive failure, and the need to protect citizens' fundamental rights.
