या परिस्थितीमुळे 'न्यायिक सक्रियतेला' चालना मिळते. (अ) जेंव्हा विधिमंडळे आपली जबाबदारी पार पाडण्यात असफल होतात. (ब) अधांतरी (Hung) विधिमंडळ असतांना सरकार हे फारच कमकुवत व अस्थिर असते. (क) जेंव्हा सरकार नागरिकांच्या मूलभूत अधिकारांचे संरक्षण करण्यांत अपयशी ठरते. (ड) जेंव्हा सत्तारुढ पक्ष आपल्या अंतस्थ उद्दिष्टांसाठी न्यायालयांचा दुरुपयोग करतात. पर्यायी उत्तरे:
EN
Which of the following circumstances give impetus to 'Judicial Activism'?
(a) When legislatures fail to discharge their responsibilities.
(b) When there is a hung legislature and the government is weak and unstable.
(c) When the government fails to protect the fundamental rights of citizens.
(d) When the ruling party abuses the courts for ulterior motives.
Alternative answers:
अचूक उत्तर: पर्याय (३) वरील सर्व
सविस्तर विश्लेषण:
न्यायालयीन सक्रियतेला (Judicial Activism) चालना मिळण्याची कारणे:
•
(अ) विधिमंडळांचे अपयश: जेव्हा कायदेमंडळ कायदे करण्यात आणि लोकांच्या समस्या सोडविण्यात कुचकामी ठरते (Legislative vacuum/inaction), तेव्हा न्यायव्यवस्थेला पुढे येऊन मार्गदर्शन करावे लागते.
•
(ब) कमकुवत व अस्थिर सरकार: अधांतरी (Hung) संसदेत किंवा राजकीय अस्थिरतेच्या काळात कार्यकारी मंडळ धाडसी निर्णय घेण्यास घाबरते, ज्यामुळे न्यायालये जनहिताचे निर्णय घेण्यासाठी सक्रिय होतात.
•
(क) मूलभूत हक्कांचे संरक्षण करण्यात सरकारचे अपयश: जेव्हा कार्यकारी यंत्रणा नागरिकांच्या जीविताचे, स्वातंत्र्याचे आणि मूलभूत अधिकारांचे रक्षण करण्यास असमर्थ ठरते, तेव्हा न्यायालयीन हस्तक्षेपाची गरज निर्माण होते.
•
(ड) न्यायालयांचा दुरुपयोग: जेव्हा सत्तारुढ पक्ष राजकीय स्वार्थासाठी कायदेशीर प्रक्रियेचा दुरुपयोग करतात, तेव्हा न्यायव्यवस्था स्वतःची स्वायत्तता आणि संविधानाचे पावित्र्य राखण्यासाठी सक्रिय होते.
त्यामुळे वरील सर्व परिस्थिती न्यायिक सक्रियतेला चालना देतात (पर्याय ३).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
📌 MPSC परीक्षा टीप:
•
न्यायिक सक्रियतेची प्रमुख कारणे: कायदेमंडळाची निष्क्रियता, कमकुवत/त्रिशंकू सरकार, प्रशासकीय मनमानी, आणि मूलभूत हक्कांचे रक्षण करण्यात सरकारचे अपयश.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (3) All of the above
Detailed Analysis:
Circumstances leading to Judicial Activism:
•
(a) Legislative inertia: When legislatures fail to discharge their constitutional duties or delay critical policy laws, the judiciary steps in to fill the vacuum.
•
(b) Weak/hung governments: A politically weak, coalition, or hung government often lacks executive decisiveness, prompting judicial intervention to ensure public governance.
•
(c) Executive failure to protect fundamental rights: When citizens face systematic administrative violations and executive apathy, the court acts as the sentinel on the qui vive.
•
(d) Ulterior abuse of courts by ruling parties: When political parties attempt to use judicial processes for partisan ends, the judiciary asserts its constitutional independence.
Hence, all of the above circumstances stimulate judicial activism (Option 3).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
📌 MPSC Exam Tip:
•
Judicial activism is primarily fueled by legislative inaction, executive failure, and the need to protect citizens' fundamental rights.