लोकसंख्येची नैसर्गिक वाढ मोजण्यासाठी पुढील घटक निर्धारक मानले जातात : अ) जन्मदर ब) मृत्यूदर क) स्थलांतर ड) वरीलपैकी नाही पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following components are considered determinants for measuring the natural growth rate of population?
a. Birth rate
b. Death rate
c. Migration
d. None of the above
योग्य उत्तर पर्याय ३ (अ आणि ब) आहे.
मुख्य मुद्दे:
•
लोकसंख्येची नैसर्गिक वाढ (Natural Population Growth) ही केवळ जैविक घटकांवर आधारित असते:
$$\text{नैसर्गिक वाढ दर} = \text{अशोधित जन्मदर (CBR)} - \text{अशोधित मृत्यूदर (CDR)}$$
•
स्थलांतर (Migration - आवक व जावक) हे प्रत्यक्ष/एकूण लोकसंख्या वाढीचा भाग असते, परंतु ते 'नैसर्गिक वाढ' या संकल्पनेत समाविष्ट केले जात नाही.
•
त्यामुळे लोकसंख्येची नैसर्गिक वाढ ठरवणारे घटक जन्मदर आणि मृत्यूदर (अ आणि ब) हे आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
लोकसंख्येची 'नैसर्गिक वाढ' (Natural Growth Rate) जन्मदर आणि मृत्यूदर यांच्यातील फरकावरून मोजली जाते, तर निव्वळ स्थलांतर (Net Migration) एकूण लोकसंख्या वाढीत मोजले जाते.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option 3 (a and b).
Key Points:
•
Natural Population Growth Rate is strictly defined as the surplus of births over deaths:
$$\text{Natural Growth Rate} = \text{Crude Birth Rate (CBR)} - \text{Crude Death Rate (CDR)}$$
•
Migration (in-migration and out-migration) affects the overall/total growth rate of an area's population, but is excluded when calculating *natural* demographic change.
•
Hence, the biological determinants are Birth Rate and Death Rate (a and b).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Natural population increase is calculated strictly by subtracting Crude Death Rate from Crude Birth Rate, without accounting for migration dynamics.