खालीलपैकी कोणते घटक पाणलोट क्षेत्रातून शेततळ्यात पाणी वाहून जाण्यास कारणीभूत आहेत ? अ) पाऊस ब) जमिनीची स्थलाकृति (उंचसखलपणा) क) मृदा ड) जमिनीचा वापर पर्यायी उत्तरे :
EN
Which of the following factors are responsible for runoff flowing from a watershed into a farm pond?
(a) Rainfall characteristics
(b) Land topography / slope
(c) Soil type
(d) Land use and vegetative cover
Alternative Answers:
उत्तर: वरील सर्व (पर्याय 4)
महत्त्वाचे मुद्दे:
•
अपधाव (Runoff) निर्मितीवर परिणाम करणारे प्रमुख घटक:
•
पाऊस (Rainfall): पावसाची तीव्रता, प्रमाण आणि कालावधी. पाऊस तीव्र असल्यास पाणी न मुरता वेगाने वाहून शेततळ्यात येते.
•
स्थलाकृती (Topography): तीव्र उतार असल्यास अपधाव वेगाने वाहतो.
•
मृदा (Soil): चिकणमातीमध्ये पाणी हळू मुरत असल्याने अपधाव जास्त तयार होतो.
•
जमिनीचा वापर (Land use): वनस्पतींचे आच्छादन कमी असल्यास अपधाव जास्त होतो, तर दाट गवत किंवा वनीकरण असल्यास पाणी जिरते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अपधावाचे मोजमाप करण्यासाठी 'रॅशनल फॉर्म्युला' ($Q = C \times I \times A$) वापरला जातो, ज्यामध्ये $C$ हा जमिनीच्या प्रकार व उतारावर अवलंबून असणारा अपधाव गुणांक असतो.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Answer: All of the above (Option 4)
Key Points:
•
Factors Governing Watershed Runoff Volume:
•
Precipitation (a): Rainfall intensity, duration, and volume; high-intensity storms exceed infiltration capacity quickly.
•
Topography (b): Catchment slope, shape, and drainage density dictate runoff velocity and concentration time.
•
Soil characteristics (c): Soil texture, initial moisture, and hydraulic conductivity govern infiltration capacity.
•
Land use / Land cover (d): Bare or cultivated land generates far higher runoff coefficients than densely forested or vegetated land.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
The Rational Formula for peak runoff is $Q = C \times I \times A$, where $C$ directly integrates soil type, slope, and land use.