🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) Group C Pre 2018 MEDIUM

खालीलपैकी कोणता घटक भारतात मान्सून वारे वाहण्यासाठी कारणीभूत आहे?

EN Which of the following factors is responsible for blowing of monsoon winds in India ?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

भूमीखंडाचा विस्तृत भाग

Wide continental land

भारताच्या तिन्ही बाजूनी असणारा समुद्र

Sea on three sides of India

30° ते 40° अक्षांसाच्या पट्टयात जेट वायुचे अस्तित्व

Existence of jet stream between 30° to 40° latitude belt

वरील सर्व

All of the above

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर वरील सर्व हे आहे.

Key Points

• भारतातील मान्सून वारे

• ‘मान्सून’ हा शब्द ऋतू ‘मावसीम’ या अरबी शब्दापासून उत्पन्न झाला आहे असे मानले जाते.

• मान्सून हे मुळात मोसमी वारे आहेत जे ऋतूतील बदलानुसार आपली दिशा उलट करतात. म्हणून, ते आवर्ती वारे आहेत.

• मान्सून उन्हाळ्यात समुद्राकडून जमिनीकडे आणि हिवाळ्यात जमिनीपासून समुद्राकडे प्रवास करतात, त्यामुळे मोसमी वाऱ्यांची दुहेरी प्रणाली आहे.

• भारताला उन्हाळ्यात नैऋत्य मोसमी वारे आणि हिवाळ्यात ईशान्य मोसमी वारे येतात.

• नैऋत्य मान्सून तिबेटच्या पठारावर तीव्र कमी दाब प्रणाली तयार झाल्यामुळे उद्भवतो.

• ईशान्य मान्सून सायबेरियन आणि तिबेटी पठारांवर तयार झालेल्या उच्च-दाब प्रणालीमुळे उद्भवतो.

• भारतात मान्सूनचे वारे वाहण्यामागे हे घटक कारणीभूत आहेत:

• जमीनीचे व पाण्याचे तापणे आणि थंड होणे: जमीन व पाणी यांच्यातील तापणे आणि थंड होण्याच्या फरकामुळे भारताच्या भूभागावर कमी दाब निर्माण होतो तर सभोवतालचे समुद्र तुलनेने उच्च दाब अनुभवतात.

• आंतर-उष्णकटिबंधीय अभिसरण क्षेत्र (ITCZ): गंगा मैदानावर उन्हाळ्यात ITCZ ची स्थिती बदलणे, (हा विषुववृत्त कुंड आहे जो सामान्यतः विषुववृत्ताच्या 5°N वर स्थित असतो. याला पावसाळ्यात पावसाळी कुंड असेही संबोधले जाते.).

• हिंदी महासागरावरील उच्च-दाब क्षेत्र: मादागास्करच्या पूर्वेकडील हिंद महासागरावर अंदाजे 20°S वर उच्च-दाब क्षेत्राची उपस्थिती. या उच्च दाबाच्या क्षेत्राची तीव्रता आणि स्थिती यामुळे भारतीय मान्सून प्रभावित होतो.

• तिबेटच्या पठाराचे तापणे: तिबेटचे पठार उन्हाळ्यात तीव्रतेने तापते, ज्यामुळे वेगवान उभ्या वाऱ्याचा प्रवाह होतो आणि समुद्रसपाटीपासून सुमारे 9 किमी वर पठारावर कमी दाब तयार होतो.

• पश्चिमी झोत वाऱ्याचा (जेट स्ट्रीम) प्रवाह: हिमालयाच्या उत्तरेकडील पश्चिमी झोत वाऱ्याचा प्रवाह आणि उन्हाळ्यात भारतीय द्वीपकल्पावर उष्णकटिबंधीय पूर्वीय झोत वाऱ्याची उपस्थिती.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is All of the above.

Key Points

• Monsoon winds in India

• The word ‘monsoon’ is believed to have originated from the Arabic word for season ‘mawsim’.

• Monsoons are basically seasonal winds that reverse their direction according to the change in season. They are hence, periodic winds.

• The monsoons travel from the sea to the land in summers and from land to the sea during winters, hence, are a double system of seasonal winds.

• India gets southwest monsoon winds in the summers and northeast monsoons during the winters.

• The Southwest monsoon arises because of the formation of an intense low-pressure system over the Tibetan Plateau.

• The Northeast monsoon arises due to the high-pressure cells formed over the Siberian and Tibetan plateaus.

• The factors are responsible for the blowing of monsoon winds in India:

• Heating and Cooling of Land and Water: The differential heating and cooling of land and water create a low pressure on the landmass of India while the seas around experience comparatively high pressure.

• Inter-Tropical Convergence Zone (ITCZ): The shift of the position of ITCZ in summer, over the Ganga plain (this is the equatorial trough normally positioned about 5°N of the equator. It is also referred to as the monsoon trough during the monsoon season).

• High-Pressure Zone over the Indian Ocean: The presence of the high-pressure zone approximately at 20°S over the Indian Ocean near east of Madagascar. The Indian Monsoon gets affected by the intensity and position of this high-pressure area.

• Heating of Tibetan Plateau: The Tibetan plateau gets intensely heated during summer, which results in strong vertical air currents and the formation of low pressure over the plateau at about 9 km above sea level.

• Movement of the Westerly Jet Stream: The movement of the westerly jet stream to the north of the Himalayas and the presence of the tropical easterly jet stream over the Indian peninsula during summer.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) भूमीखंडाचा विस्तृत भाग (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) भारताच्या तिन्ही बाजूनी असणारा समुद्र (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) 30° ते 40° अक्षांसाच्या पट्टयात जेट वायुचे अस्तित्व (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) वरील सर्व (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर वरील सर्व हे आहे.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'MPSC गट क पूर्व परीक्षा २०१८ मूळ पेपर (दि. १० जून, २०१८)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC गट क पूर्व परीक्षा २०१८ मूळ पेपर (दि. १० जून, २०१८)

quiz 99 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 99 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 200 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC गट क पूर्व परीक्षा २०१८ मूळ पेपर (दि. १० जून, २०१८)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC गट क पूर्व परीक्षा २०१८ मूळ पेपर (दि. १० जून, २०१८)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC गट क पूर्व परीक्षा २०१८ मूळ पेपर (दि. १० जून, २०१८)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC गट क पूर्व परीक्षा २०१८ मूळ पेपर (दि. १० जून, २०१८)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'वरील सर्व' हे असून ते 'MPSC गट क पूर्व परीक्षा २०१८ मूळ पेपर (दि. १० जून, २०१८)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'MPSC गट क पूर्व परीक्षा २०१८ मूळ पेपर (दि. १० जून, २०१८)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी कोणता घटक भारतात मान्सून वारे वाहण्यासाठी कारणीभूत आहे?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन