🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

१९९१ च्या उदारीकरण आणि नवीन आर्थिक सुधारणांमागे (LPG Reforms) खालीलपैकी कोणती कारणे प्रामुख्याने कारणीभूत ठरली होती? १. प्रचंड बाह्य कर्ज आणि सरकारी वित्तीय तुटीतील विक्रमी वाढ २. देशातील जीवनावश्यक वस्तूंच्या किमतीत झालेली प्रचंड भाववाढ (महागाई) ३. भारतावर ओढवलेले गंभीर आंतरराष्ट्रीय व्यवहारतोल (BoP) संकट ४. १९९०-९१ मधील आखाती युद्ध आणि त्यामुळे तेलाच्या किमतीत झालेली वाढ खालीलपैकी योग्य पर्याय निवडा:

EN Which of the following factors were the principal driving causes behind the Liberalization of the Economy and 1991 Economic Reforms? 1. Heavy external debt accumulation and severe rise in the fiscal deficit 2. Rampant double-digit inflation in essential commodity prices 3. An acute Balance of Payments (BoP) foreign exchange crisis 4. The 1990-91 Gulf War triggering global oil price shocks Select the correct option from the following:

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

केवळ १, २ आणि ३

1, 2 and 3 only

केवळ २, ३ आणि ४

2, 3 and 4 only

केवळ १, ३ आणि ४

1, 3 and 4 only

वरील सर्व (१, २, ३ आणि ४)

All of the above (1, 2, 3 and 4)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर वरील सर्व (१, २, ३ आणि ४) (पर्याय ४) आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

1. १९९१ च्या संकटाची चतुःसूत्री:

• १. बाह्य कर्ज व वित्तीय तूट: भारताचे परकीय कर्ज प्रचंड वाढले होते आणि सरकारचा खर्च उत्पन्नापेक्षा खूप जास्त असल्याने वित्तीय तूट ८.४% झाली होती.

• २. प्रचंड भाववाढ: देशांतर्गत चलनवाढ १३% पेक्षा जास्त झाल्याने सर्वसामान्य जनतेचे हाल झाले.

• ३. व्यवहारतोल संकट (BoP Crisis): चालू खात्यावरील तूट (CAD) जीडीपीच्या ३% पेक्षा जास्त झाली आणि परकीय चलन साठा इतका खालावला की केवळ २ आठवड्यांची आयात करणे शक्य होते.

• ४. आखाती युद्ध (Gulf War): इराक-कुवेत युद्धामुळे कच्च्या तेलाचे भाव गगनाला भिडले आणि आखातातील भारतीयांनी मायदेशी पाठवणाऱ्या पैशांचा (Remittances) ओघ अचानक थांबला.

• त्यामुळे या चारही कारणांनी भारताला आर्थिक सुधारणांचा मार्ग स्वीकारण्यास भाग पाडले.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

परीक्षेचा मुख्य मुद्दा: आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने (IMF) भारताला ७ अब्ज डॉलर्सचे कर्ज मंजूर करताना या संरचनात्मक सुधारणा (LPG) लागू करण्याची अनिवार्य अट घातली होती.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is All of the above (1, 2, 3 and 4) (Option 4).

Detailed Analysis:

1. Catalysts of the 1991 Reforms:

• (1) External Debt & Fiscal Gap: Heavy sovereign borrowings throughout the 1980s resulted in a ballooning fiscal deficit of 8.4% of GDP.

• (2) Double-Digit Inflation: Runaway price rises eroded real wages and consumer sentiment.

• (3) Balance of Payments (BoP) Emergency: Current Account Deficit swelled, foreign exchange reserves dried up, and international credit rating agencies downgraded India's sovereign debt to junk status.

• (4) Gulf War Fallout: Spiked oil import costs and abruptly halted critical remittance inflows from non-resident workers in the Middle East.

• Together, these macroeconomic vulnerabilities necessitated the overhaul of India's economic policy.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

IMF conditionalities for the $7 billion emergency bailout mandated fundamental structural adjustments: currency devaluation, fiscal deficit contraction, and industrial delicensing.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) केवळ १, २ आणि ३ (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) केवळ २, ३ आणि ४ (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) केवळ १, ३ आणि ४ (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) वरील सर्व (१, २, ३ आणि ४) (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर **वरील सर्व (१, २, ३ आणि ४)** (पर्याय ४) आहे.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'वरील सर्व (१, २, ३ आणि ४)' हे असून ते 'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'नवीन आर्थिक सुधारणा: उदारीकरण, खाजगीकरण व जागतिकीकरण (LPG)' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन