ब्रिटिश संसदीय लोकशाही व्यवस्थेतून पुढीलपैकी कोणती गोष्ट भारतीय संविधानात स्वीकारली गेली ? i. राज्याचा प्रमुख म्हणून वारसा हक्काने राजा अथवा राणीची निवड ii. संसदीय वर्चस्व iii. कार्यकारी मंडळाचे कायदे मंडळाप्रती सामूहिक उत्तरदायित्व iv. सर्व प्रकारच्या घटनात्मक वादांवर निर्णय घेण्याचा अंतिम अधिकार संसदेकडे
EN
Which of the following features from the British parliamentary democratic system was adopted in the Constitution of India?
(i) Selection of King or Queen as head of state by heredity
(ii) Parliamentary supremacy
(iii) Collective responsibility of the Executive to the Legislature
(iv) Final authority to decide all constitutional disputes resting with Parliament
योग्य उत्तर: पर्याय ३ (केवळ iii)
स्पष्टीकरण:
•
भारताने ब्रिटिश संसदीय प्रणालीचा स्वीकार केला असला, तरी ब्रिटिश व्यवस्थेतील सर्वच्या सर्व बाबी स्वीकारलेल्या नाहीत:
•
i. वारसा हक्काने राजा/राणी: स्वीकारले नाही; भारताने प्रजासत्ताक (Republic) पद्धत स्वीकारून निवडून येणारा राष्ट्रपती हा राज्यप्रमुख बनवला.
•
ii. संसदीय वर्चस्व (Parliamentary Supremacy): स्वीकारले नाही; ब्रिटनमध्ये संसद सार्वभौम व सर्वोच्च आहे, परंतु भारतात संविधान सर्वोच्च आहे आणि न्यायालयाला न्यायिक पुनर्विलोकनाचा अधिकार आहे.
•
iii. कार्यकारी मंडळाचे कायदेमंडळाप्रती सामूहिक उत्तरदायित्व (Collective Responsibility): हे नक्की स्वीकारले (कलम ७५(३) नुसार मंत्रिमंडळ लोकसभेला सामूहिकपणे जबाबदार असते).
•
iv. सर्व घटनात्मक वादांवर निर्णय घेण्याचा अधिकार संसदेकडे: स्वीकारले नाही; भारतात हा अधिकार सर्वोच्च न्यायालयाकडे आहे.
•
त्यामुळे केवळ विधान (iii) स्वीकारले आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
ब्रिटनमधून स्वीकारलेले मुख्य तत्व: मंत्रिमंडळाचे कायदेमंडळाप्रती सामूहिक उत्तरदायित्व (कलम ७५(३)). ब्रिटनप्रमाणे भारतात संसदीय सार्वभौमत्व नाही.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (Only (iii))
Explanation:
•
While India adopted the Westminster parliamentary form of government, it deliberately departed from Britain in crucial aspects:
•
(i) Hereditary Monarchy was rejected; India adopted an elected Republican Head of State (President).
•
(ii) Parliamentary Sovereignty was rejected; in India, the Constitution is supreme, restricted by Fundamental Rights and Judicial Review.
•
(iii) Collective responsibility of the Executive to the Legislature was wholeheartedly adopted (Article 75(3)).
•
(iv) Adjudication of constitutional disputes rests with the Supreme Court, not Parliament.
•
Thus, only item (iii) was adopted from Britain.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Core feature borrowed from British Parliament: Collective responsibility of the Council of Ministers to the Lower House.