१९३० च्या सविनय कायदेभंग आंदोलनादरम्यान भारताच्या विविध भागांत खालीलपैकी कोणत्या प्रकारच्या आंदोलनांचा व निषेध मोहिमांचा समावेश झाला होता? १. रयतवारी भागांमध्ये जमीनदारांकडून सरकारला शेतसारा न देण्याची मोहीम (No-revenue campaign) २. संयुक्त प्रांतांमध्ये (UP) भाडेकरू शेतकऱ्यांकडून जमीनदारांना खंड न देण्याची मोहीम (No-rent campaign) ३. पूर्व भारतात (बिहार व बंगाल) जुलमी 'चौकीदारी कर' न देण्याची मोहीम (No-chowkidari tax campaign) ४. मध्य प्रांत, महाराष्ट्र आणि कर्नाटकात वन कायद्यांचे उल्लंघन करणारी मोहीम (Defiance of forest laws) खालील सांकेतांकांच्या आधारे योग्य पर्याय निवडा:
EN
Which of the following forms of protest and agitation were associated with the Civil Disobedience Movement across various regions of India in 1930?
1. No-revenue campaign by landholders refusing to pay revenue to the colonial government
2. No-rent campaign by peasant tenants refusing to pay rent to zamindars in United Provinces
3. No-chowkidari tax campaign in eastern India (Bihar and Bengal)
4. Defiance of forest grazing laws in Central Provinces, Maharashtra, and Karnataka
Select the correct answer using the codes given below:
योग्य उत्तर पर्याय (४) म्हणजेच १, २, ३ आणि ४ सर्व प्रकारच्या मोहिमा आहे.
सविस्तर प्रादेशिक विश्लेषण:
•
१. नो-रेव्हेन्यू मोहीम: गुजरात, तमिळनाडू आणि आंध्रच्या रयतवारी भागांमध्ये शेतकऱ्यांनी सरकारला शेतसारा देण्यास पूर्ण नकार दिला.
•
२. नो-रेंट मोहीम: संयुक्त प्रांतात (UP) काँग्रेसच्या पुढाकाराने शेतकऱ्यांनी जमीनदारांना खंड (Rent) देण्यास नकार देणारी व्यापक मोहीम चालवली.
•
३. नो-चौकीदारी कर मोहीम: बिहार आणि बंगालमध्ये गावांमधील पोलिसांच्या खबरी चौकीदारांवर बहिष्कार टाकण्यात आला आणि त्यांना पोसणारा 'चौकीदारी कर' भरण्यास जनतेने स्पष्ट नकार दिला.
•
४. वन सत्याग्रह (Forest Satyagraha): मध्य प्रांत, महाराष्ट्र (बिळाशी, संगमनेर, चिरनेर, कलवण) आणि कर्नाटकात आदिवासी व शेतकऱ्यांनी सरकारी जंगलात गुरे चारून आणि लाकूड तोडून ब्रिटिशांचे वन कायदे उघडपणे मोडले.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १, २ आणि ३ हे अपूर्ण आहेत कारण सविनय कायदेभंग आंदोलनाने हे सर्व चारही प्रकार सामावून घेतले होते.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध जंगल सत्याग्रह (१९३०):
•
बिळाशी (जि. सांगली): बाबूराव कदम यांच्या नेतृत्वात, तिरंगा फडकवण्यासाठी पोलिसांचा गोळीबार.
•
चिरनेर (जि. रायगड): २५ सप्टेंबर १९३० रोजी प्रसिद्ध चिरनेर सत्याग्रह, मामलेदार व अनेक आंदोलक ठार.
•
संगमनेर (जि. अहमदनगर): वन कायदे मोडून सत्याग्रह.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) i.e. 1, 2, 3 and 4.
Regional Breakdown & Detailed Analysis:
•
1. No-Revenue Campaign: Widespread in Ryotwari tracts of Gujarat (Kheda, Bardoli), coastal Andhra, and Tamil Nadu, where peasant proprietors withheld land revenue.
•
2. No-Rent Campaign: In the United Provinces (UP), where agricultural depression collapsed grain prices, Congress orchestrated a powerful campaign urging tenantry to refuse rent payments to pro-British zamindars.
•
3. No-Chowkidari Tax Campaign: In eastern India (Bihar and Bengal), villagers refused to pay the village police cess (Chowkidari tax) and forced village headmen/chowkidars to resign.
•
4. Forest Satyagraha: In Maharashtra, the Central Provinces, and Karnataka, peasants and tribal communities violated restrictive colonial forest grazing laws by entering reserved forests with cattle.
Distractor Analysis:
•
Options 1, 2, and 3 are incomplete subsets, as all four agitation methods occurred simultaneously.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Historic Forest Satyagrahas of Maharashtra (1930):
•
Bilashi (Sangli): Led by Baburao Kadam; national flag hoisted on trees.
•
Chirner (Raigad): Violent clash on September 25, 1930, resulting in the martyrdom of several Satyagrahis.
•
Sangamner & Akole (Ahmednagar): Extensive tribal and peasant forest satyagraha.