महाराष्ट्रातील खालीलपैकी कोणती सिंचन पद्धत फार मोठ्या प्रमाणात वापरली जाते?
महाराष्ट्रात आधुनिक सूक्ष्म सिंचनाचा (ठिबक व तुषार) प्रसार होत असला, तरी आजही पारंपारिक 'मोकाट / प्रवाही सिंचन पद्धत' (Surface Flood / Flow Irrigation Method) ही सर्वात मोठ्या प्रमाणावर (सुमारे 70% पेक्षा जास्त सिंचन क्षेत्रावर) वापरली जाते. यामध्ये कालवे किंवा विहिरीचे पाणी थेट पाट काढून शेतात मोकाट सोडले जाते, ज्यामुळे पाण्याचा मोठा अपव्यय होतो.
सिंचन पद्धती: मोकाट सिंचनामध्ये पाण्याची कार्यक्षमता केवळ 30-40% असते, तर ठिबक सिंचनात ती 90-95% असते. मोकाट सिंचनाच्या अतिरिक्त वापरामुळेच महाराष्ट्रातील ऊस पट्ट्यात जमिनी क्षारपड बनल्या आहेत.
Despite expanding micro-irrigation systems, traditional 'Surface Flood / Flow Irrigation' (मोकाट सिंचन पद्धती) remains the most extensively practiced method across Maharashtra, covering over 70% of irrigated land. Water is released through open field furrows and channels directly into crop fields, leading to significant evaporative and seepage conveyance losses.
Therefore, Option 2 is the correct answer.
Water Use Efficiency: Surface flood irrigation achieves only 30%–40% efficiency, compared to 90%–95% for drip systems. Excessive surface flood irrigation is the primary culprit behind soil salinization in sugarcane tracts.