यकृतामध्ये रक्त गोठवणारे घटक (Clotting factors) तयार करण्यासाठी, हाडांच्या चयापचयामध्ये **ऑस्टिओकॅल्सिन (Osteocalcin) सक्रिय करून कॅल्शियमचे नियंत्रण करण्यासाठी** आवश्यक असणारे **मेदात विद्राव्य (Fat-soluble) जीवनसत्त्व** कोणते?
EN
Which of the following is a fat-soluble vitamin that serves as an essential cofactor for hepatic synthesis of blood clotting factors (II, VII, IX, X) and regulates bone mineralization by activating osteocalcin?
योग्य उत्तर जीवनसत्त्व के / फायलोक्विनोन (Vitamin K) आहे.
मुख्य विश्लेषण:
•
जीवनसत्त्व 'के' (Vitamin K): हे मेदात विद्राव्य (Fat-soluble) जीवनसत्त्व आहे. याला 'रक्तस्त्रावविरोधी जीवनसत्त्व' (Anti-hemorrhagic vitamin) म्हणतात.
•
प्रमुख कार्ये:
१.
रक्त गोठवणे (Blood Clotting): यकृतामध्ये रक्त गोठवण्यासाठी लागणारे घटक २ (प्रोथ्रॉम्बिन - Prothrombin), घटक ७, घटक ९ आणि घटक १० यांच्या निर्मितीसाठी व्हिटॅमिन K अनिवार्य असते.
२.
हाडांचे चयापचय (Bone Metabolism): हे हाडांमधील 'ऑस्टिओकॅल्सिन' (Osteocalcin) या प्रथिनाचे कार्बॉक्सीलेशन करून हाडांमध्ये कॅल्शियम बांधून ठेवण्यास मदत करते.
•
कमतरता: याच्या कमतरतेमुळे जखम झाल्यास रक्त गोठण्यास प्रचंड वेळ लागतो आणि अतिरक्तस्त्राव (Hemorrhage) होऊ शकतो.
•
मानवी मोठ्या आतड्यात राहणारे *E. coli* जिवाणू देखील व्हिटॅमिन K2 (मेनाक्विनोन) चे संश्लेषण करतात.
पर्याय विश्लेषण:
•
पर्याय १ व ४: जलविद्राव्य जीवनसत्त्वे.
•
पर्याय २: दृष्टी आणि त्वचेसाठी आवश्यक मेदात विद्राव्य जीवनसत्त्व.
•
पर्याय ३: योग्य उत्तर.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
व्हिटॅमिन K व रक्त गोठणे:
•
Vitamin K आश्रित Clotting factors: II, VII, IX, X.
•
आतड्यातील सूक्ष्मजीवांद्वारे तयार होणारे व्हिटॅमिन: Vitamin K & Vitamin B12!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Vitamin K.
Key Analysis:
•
Vitamin K (Phylloquinone / Menaquinone): A fat-soluble vitamin functioning as an obligatory cofactor for gamma-glutamyl carboxylase.
•
Physiological Roles:
1.
Hemostasis / Blood Clotting: Essential for hepatic synthesis of four key coagulation factors: Factor II (Prothrombin), Factor VII, Factor IX, and Factor X.
2.
Bone Metabolism & Calcium Binding: Modifies the bone matrix protein osteocalcin, enabling it to bind ionized calcium ($Ca^{2+}$) and incorporate it into the hydroxyapatite crystalline lattice.
•
Deficiency: Prolonged prothrombin time and delayed blood coagulation leading to hemorrhagic tendencies.
•
Synthesized in significant amounts by symbiotic bacteria (*E. coli*) in the human large intestine.
Distractor Analysis:
•
Options 1 & 4 (B and C): Water-soluble vitamins.
•
Option 2 (Vitamin A): Fat-soluble, but primarily governs photoreception (rhodopsin) and epithelial integrity.
•
Option 3 (Vitamin K): Correct answer.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
High-yield Vitamin K facts for MPSC:
•
Coagulation factors dependent on Vitamin K: 2, 7, 9, 10.
•
Vitamin synthesized by human intestinal gut microbiota: Vitamin K!