'सूचक आर्थिक नियोजनाचे' खालीलपैकी कोणते महत्त्वाचे वैशिष्ट्य आहे?
EN
Which of the following is an important feature of 'indicative financial planning'?
योग्य उत्तर: पर्याय १ (खाजगी क्षेत्रासाठी सुद्धा लक्ष्य आखून दिली जातात)
स्पष्टीकरण:
•
सूचक आर्थिक नियोजन (Indicative Planning):
•
या नियोजन पद्धतीत सरकार सर्व क्षेत्रांवर (सार्वजनिक आणि खाजगी दोन्ही) आपले निर्णय लादत नाही किंवा सक्ती करत नाही; तर संपूर्ण अर्थव्यवस्थेसाठी व्यापक उद्दिष्टे, लक्ष्ये आणि दिशा ठरवून देते.
•
यामध्ये खाजगी क्षेत्रासाठी सुद्धा विकासाची उद्दिष्टे व लक्ष्ये आखून दिली जातात (विधान १ योग्य) आणि ही लक्ष्ये गाठण्यासाठी खाजगी क्षेत्राला कर सवलती, पतपुरवठा आणि पायाभूत सुविधा याद्वारे प्रोत्साहन (Inducements & Incentives) दिले जाते.
•
यात कोणतीही सक्ती नसते (म्हणून पर्याय २ अयोग्य आहे), आणि हे केवळ सार्वजनिक क्षेत्रापुरते मर्यादित नसते (म्हणून पर्याय ३ अयोग्य आहे).
•
फ्रान्सने सर्वप्रथम सूचक नियोजन यशस्वीरीत्या राबवले (Monnet Plan). भारताने आठव्या पंचवार्षिक योजनेपासून (१९९२-९७) अधिकृतपणे सूचक नियोजनाचा स्वीकार केला.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
आदेशात्मक नियोजन (Imperative Planning): संपूर्ण सक्ती, सरकारचे थेट आदेश (उदा. सोव्हिएत युनियन).
•
सूचक नियोजन (Indicative Planning): बाजारपेठेला मार्गदर्शन व खाजगी क्षेत्राला प्रोत्साहन (उदा. फ्रान्स, भारत - ८व्या योजनेपासून).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Targets are also drawn up for the private sector)
Explanation:
•
Indicative Economic Planning:
•
In indicative planning, the state does not dictate production quotas by coercion; instead, it projects broad macroeconomic targets, priorities, and investment forecasts for both public and private sectors.
•
Targets and operational benchmarks are also drawn up for the private sector (Option 1 is correct), and market actors are guided to achieve these targets through fiscal incentives, monetary policy, infrastructure support, and deregulation.
•
It involves persuasion rather than command (ruling out Option 2) and encompasses the whole economy, not just the state sector (ruling out Option 3).
•
France pioneered indicative planning (Monnet Plan). India formally embraced indicative planning starting from the Eighth Five Year Plan (1992-97).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Imperative Planning: Total command, public monopolies, physical direction (e.g., USSR).
•
Indicative Planning: Guiding the market, setting indicative targets for private enterprise via incentives (e.g., France, post-1991 India).