🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

खालीलपैकी कोणते वैशिष्ट्य हे भारतीय अर्थव्यवस्थेचे वैशिष्ट्य नाही?

EN Which of the following is **NOT** a feature of the Indian economy?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

औद्योगिकीकरणाचा पुरेसा अभाव व मंद गती

Relative lack and slow pace of industrialization

मानवी संसाधनांचा निकृष्ट दर्जा व कौशल्य तूट

Low quality of human capital and skill gaps

पायाभूत सुविधांची (रस्ते, ऊर्जा, बंदरे) कमतरता

Inadequacy of basic physical infrastructure

कृषी क्षेत्राची प्रति हेक्टरी उत्पादकता अत्यंत जास्त असणे

Exceptionally high per-hectare agricultural productivity

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर कृषी क्षेत्राची प्रति हेक्टरी उत्पादकता अत्यंत जास्त असणे (पर्याय ४) आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

1. पर्याय ४ हे वैशिष्ट्य का नाही?

• भारतीय शेतीचे प्रमुख वास्तव हे आहे की, जगातील प्रमुख देशांच्या (उदा. चीन, अमेरिका, जपान) तुलनेत भारताची प्रति हेक्टरी कृषी उत्पादकता (Per-hectare yield) अत्यंत कमी आहे.

• लहान आणि विखुरलेली शेतजमीन, पावसावरील अवलंबित्व, जुनी तंत्रज्ञान पद्धती आणि छुप्या बेरोजगारीमुळे (Disguised Unemployment) उत्पादकता मंद राहिली आहे.

2. इतर पर्यायांचे विश्लेषण:

• पर्याय १, २ आणि ३ हे तिन्ही भारतीय अर्थव्यवस्थेचे प्रत्यक्ष वास्तव आणि प्रमुख दोष आहेत.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

भारतीय कृषीची मुख्य वैशिष्ट्ये:

• दरडोई व प्रति हेक्टरी कमी उत्पादकता.

• छुपी किंवा प्रच्छन्न बेरोजगारी (Disguised Unemployment).

• मान्सूनवर अति-अवलंबित्व (शेती हा 'मान्सूनचा जुगार' मानला जातो).

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Exceptionally high per-hectare agricultural productivity (Option 4).

Detailed Analysis:

1. Why Option 4 is NOT a feature:

• A fundamental structural handicap of Indian agriculture is its low per-hectare yield across food grains and commercial crops relative to global standards (e.g., China, Vietnam, USA).

• Sub-division and fragmentation of landholdings, monsoon dependency, inadequate mechanization, and disguised unemployment depress productivity.

2. Distractor Analysis:

• Inadequacy of physical infrastructure, slow structural transition into secondary manufacturing, and deficit in human development metrics are standard recognized features of India's developing economy.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Structural characteristics of Indian agriculture:

• Low per hectare and per worker productivity.

• Preponderance of small and marginal operational landholdings (>86%).

• Extensive presence of disguised unemployment.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) औद्योगिकीकरणाचा पुरेसा अभाव व मंद गती (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) मानवी संसाधनांचा निकृष्ट दर्जा व कौशल्य तूट (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) पायाभूत सुविधांची (रस्ते, ऊर्जा, बंदरे) कमतरता (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) कृषी क्षेत्राची प्रति हेक्टरी उत्पादकता अत्यंत जास्त असणे (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर **कृषी क्षेत्राची प्रति हेक्टरी उत्पादकता अत्यंत जास्त असणे** (पर्याय ४) आहे.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख व मूलभूत संकल्पना' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख

भारतीय अर्थव्यवस्था ही विकसनशील आणि जगातील पाचवी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था (GDP Nominal) आहे. भारताने स्वातंत्र्यानंतर समाजवादी व भांडवलशाही या दोन्ही व्यवस्थांचा सुवर्णमध्य साधून 'मिश्र अर्थव्यवस्था' (Mixed Economy) स्वीकारली.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	भारताने मिश्र अर्थव्यवस्थेचा (Mixed Economy) स्वीकार केला असून यामध्ये सार्वजनिक क्षेत्र व खाजगी क्षेत्र दोन्ही एकत्र काम करतात.
2	अर्थव्यवस्थेचे ३ प्रमुख क्षेत्रे: १) प्राथमिक क्षेत्र (शेती, पशुपालन, खाणकाम), २) द्वितीयक क्षेत्र (उद्योग, बांधकाम, वीज), ३) तृतीयक क्षेत्र (सेवा क्षेत्र - बँकिंग, विमा, वाहतूक, पर्यटन).
3	भारताच्या GDP मध्ये सेवा क्षेत्राचा (Tertiary Sector) वाटा सर्वाधिक (५४% पेक्षा जास्त) आहे, तर रोजगारात कृषी क्षेत्राचा वाटा सर्वाधिक (सुमारे ४५%) आहे.
4	स्थूल देशांतर्गत उत्पादन (GDP - Gross Domestic Product): देशाच्या भौगोलिक सीमारेषेत एका आर्थिक वर्षात उत्पादित झालेल्या सर्व अंतिम वस्तू व सेवांचे बाजारमूल्य.
5	भारताचे आर्थिक वर्ष: १ एप्रिल ते ३१ मार्च.
6	राष्ट्रीय उत्पन्नाची गणना भारतात 'राष्ट्रीय सांख्यिकी कार्यालय' (NSO - National Statistical Office) द्वारे केली जाते.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख व मूलभूत संकल्पना' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'कृषी क्षेत्राची प्रति हेक्टरी उत्पादकता अत्यंत जास्त असणे' हे असून ते 'भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख व मूलभूत संकल्पना' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'भारतीय अर्थव्यवस्थेची ओळख व मूलभूत संकल्पना' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

खालीलपैकी कोणते वैशिष्ट्य हे भारतीय अर्थव्यवस्थेचे वैशिष्ट्य **नाही**?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन

खालीलपैकी कोणते वैशिष्ट्य हे भारतीय अर्थव्यवस्थेचे वैशिष्ट्य नाही?