खालीलपैकी कोणता नागरी वस्तीचा आकृतीबंध नाही ?
EN
Which of the following is NOT an urban settlement spatial pattern?
उत्तर: विस्कळीत (पर्याय 3)
महत्त्वाचे मुद्दे:
•
नागरी वस्तीचे आकृतीबंध (Urban Settlement Patterns): शहरे ही सुनियोजित किंवा केंद्रित स्वरूपाची असतात. त्यांचे प्रमुख आकृतीबंध:
•
बुद्धिबळाच्या पटासारखा / ग्रिड (Checkerboard/Gridiron): काटकोनात छेदणारे रस्ते (उदा. चंदीगड, जयपूर).
•
वर्तुळाकृती (Circular / Radial): मध्यवर्ती चौकाभोवती वर्तुळाकार रिंग रोड्स (उदा. नवी दिल्लीचे कॅनॉट प्लेस).
•
रेषाकृती (Linear): नदी किंवा मुख्य महामार्गालगत विकसित झालेली शहरे.
•
'विस्कळीत / विखुरलेला' (Dispersed): हा ग्रामीण, डोंगराळ व दुर्गम पाड्यांचा आकृतीबंध असतो; तो नागरी वस्तीचा आकृतीबंध मानला जात नाही.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
चंदीगड हे भारताचे पहिले पूर्णतः ग्रिड (बुद्धिबळाच्या पटासारखे) पद्धतीचे नियोजित शहर आहे (वास्तुविशारद: ली कॉर्बुझिए).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Answer: Dispersed (Scattered / Amorphous) pattern (Option 3)
Key Points:
•
Urban Settlement Patterns: Urban spatial structures are characterized by high building density and morphological cohesion:
•
Checkerboard/Gridiron: Streets intersecting orthogonally at 90° (e.g., Chandigarh, planned by Le Corbusier).
•
Circular/Concentric: Concentric ring roads radiating from a hub (e.g., Connaught Place, New Delhi).
•
Linear: Urban strips stretching along transport axes.
•
Dispersed/Scattered: A characteristic morphology of rugged rural or tribal settings, fundamentally contradictory to the dense spatial definition of an urban place.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Urban centers are nucleated by definition; dispersed spatial morphology is exclusively rural.