🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Group C Pre 2022 MEDIUM

खालीलपैकी कोणते भारतातील लोकसंख्या विस्फोटाचे कारण नाही? (a) निरक्षरता (b) विवाहाची सार्वत्रिकता (c) एकत्र कुटुंब पद्धती (d) राहणीमानातील सुधारणा

EN Which of the following is not the reason for Population Explosion in India? (a) Illiteracy (b) The Universalization of Marriage (c) Joint Family System (d) Upliftment in Life Style

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

(a) आणि (b)

(a ) and (b)

(a), (b), (c)

(d) फक्त

(d) only

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

✅ उत्तर: फक्त (d) आहे.

📌 प्रमुख घटक:

भारतातील लोकसंख्येचा विस्फोट:

• स्वातंत्र्यानंतर, भारताने लोकसंख्येच्या संरचनेत खूप मोठे बदल पाहिले आहेत.

• हे लोकसंख्येच्या विस्फोटातून गेले आहे (जनगणना 1951) आणि एकूण प्रजनन दरातही घट झाली आहे.

लोकसंख्येच्या विस्फोटाची प्रमुख कारणे:

• जन्मदरात वाढ

• मृत्यू दरात घट

• लवकर लग्न

• लोकसंख्येच्या झपाट्याने वाढ होण्यामागे लवकर लग्न हा देखील एक आवश्यक घटक आहे.

• भारतात, मुलीचे लग्नाचे वय 18 आहे, जे इतर देशांच्या तुलनेत खूपच कमी आहे, जे सुमारे 23 ते 25 वर्षे आहे.

• यामुळे पुनरुत्पादक क्रियाकलापांचा दीर्घ कालावधी होतो आणि मुलांमध्ये वाढ होते. त्यामुळे विधान (b) बरोबर आहे.

• धार्मिक आणि सामाजिक कारणे

• संयुक्त कुटुंबातील प्रत्येक व्यक्ती समान जबाबदारी घेते आणि त्याला समान स्तरावरील उपभोगात प्रवेश असतो.

• म्हणून, लोक एकत्रित कुटुंबात त्यांच्या कुटुंबाचा आकार वाढवण्यास संकोच करत नाहीत. त्यामुळे विधान (c) बरोबर आहे.

• दारिद्र्य

• राहणीमानाचा दर्जा

• असे दिसून येते की ज्यांचे जीवनमान कमी आहे अशा लोकांना अतिरिक्त मुले मिळण्याची इच्छा असते कारण ती त्यांच्यासाठी दायित्वाऐवजी मालमत्ता असेल.

• आपल्याला माहिती आहे की, भारतातील बहुतांश लोकसंख्या अशिक्षित आहे, त्यामुळे त्यांना कुटुंब नियोजनाचे महत्त्व कळत नाही.

• परंतु, जीवनशैलीतील उन्नती हे लोकसंख्येच्या विस्फोटाचे कारण असू शकत नाही. त्यामुळे विधान (d) बरोबर नाही.

• निरक्षरता

• भारतात, 60% लोकसंख्या एकतर निरक्षर आहे किंवा त्यांच्याकडे किमान शिक्षण आहे, ज्यामुळे कमीत कमी रोजगाराच्या संधी आहेत.

• तर, उच्च निरक्षरतेचे प्रमाण आणि सामाजिक रीतिरिवाजांवर विश्वास असल्यामुळे, बालविवाह आणि पुरुष मुलासाठी प्राधान्य अजूनही आहे. त्यामुळे विधान (a) बरोबर आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

✅ Answer: (d) only.

📌 Key Highlights:

Population Explosion in India:

• Since its Independence, India has witnessed a huge change in its demographic structure.

• It has gone through a population explosion (Census 1951) and has also witnessed a decline in the total fertility rate.

Major Causes of Population Explosion:

• Increase in Birth Rate

• Decrease in Death Rate

• Early Marriage

• Early marriage is also an essential factor in the rapid increase in population.

• In India, the marriage age of a girl is 18, which is very low compared to other countries, which are about 23 to 25 years.

• It leads to a longer span of reproductive activity and increases in children. Hence, statement (b) is correct.

• Religious and Social Reasons

• Every individual in a joint family takes equal responsibility and has access to an equivalent level of consumption.

• So, people don’t hesitate to increase their family size in a joint family. Hence, statement (c) is correct.

• Poverty

• Standard of Living

• It is seen that people with a low standard of a living wish to have additional children as it will be an asset for them rather than a liability.

• As we know, most of India’s population is uneducated, so they don’t understand the importance of family planning.

• But, Upliftment in Life Style cannot be the reason for population explosion. Hence, statement (d) is not correct.

• Illiteracy

• In India, 60% of the population is either illiterate or has minimum education, which leads to minimal employment opportunities.

• So, due to the high illiteracy rate and belief in social customs, child marriage and preference for a male child still prevail. Hence, statement (a) is correct.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) (a) आणि (b) (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) (c) आणि (d) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) (a), (b), (c) (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) (d) फक्त (अचूक उत्तर): संबंधित अभ्यासक्रम, संदर्भ पुस्तके व आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार हा पर्याय पूर्णतः अचूक ठरतो.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book युरोपियनांचे भारतात आगमन

१४५३ मध्ये ऑटोमन तुर्कांनी कॉन्स्टँटिनोपल (इस्तंबूल) जिंकल्यामुळे युरोपातील पूर्वेकडे जाणाऱ्या खुशकीच्या व्यापारी मार्गावर तुर्कांचे नियंत्रण आले. परिणामी युरोपियन दर्यावर्दींनी भारताकडे येणाऱ्या नवीन सागरी मार्गांचा शोध सुरू केला.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	१४९८ मध्ये पोर्तुगीज खलाशी 'वास्को-द-गामा' आफ्रिकेला वळसा घालून कालिकत (केरळ) बंदरात पोहोचला. कालिकतचा राजा 'झामोरीन'ने त्याचे स्वागत केले.
2	भारतात येणारा पहिला युरोपियन पोर्तुगीज होते (१४९८) आणि भारतातून सर्वात शेवटी जाणारेही पोर्तुगीजच होते (१९६१ - गोवा मुक्ती).
3	फ्रान्सिस्को-द-अल्मेडा हा पहिला पोर्तुगीज गव्हर्नर होता. त्याने 'निळे पाणी धोरण' (Blue Water Policy) राबवले.
4	अल्फांसो-द-अल्बुकर्क याने १५१० मध्ये विजापूरच्या आदिलशहाकडून 'गोवा' जिंकून घेतले. त्याला भारतातील पोर्तुगीज सत्तेचा खरा संस्थापक मानले जाते.
5	३१ डिसेंबर १६०० रोजी इंग्लंडची राणी एलिझाबेथ पहिली हिने ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीला पूर्वेकडील देशांशी व्यापाराची सनद दिली.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर '(d) फक्त' हे असून ते 'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन