स्वातंत्र्योत्तर भारतातील आर्थिक विकासाच्या समोरील प्रमुख संरचनात्मक आव्हाने व समस्यांमध्ये खालीलपैकी कोणत्या बाबींचा समावेश होतो? (अ) कमी दरडोई उत्पन्न आणि सुरुवातीच्या दशकांतील आर्थिक वाढीचा मंद दर (ब) ग्रामीण व शहरी भागातील व्यापक बेरोजगारी आणि सुशिक्षितांमधील रोजगाराचा अभाव (क) दारिद्र्यरेषेखालील लोकसंख्येचे प्रचंड प्रमाण व प्रादेशिक विषमता (ड) वेगाने वाढणारी लोकसंख्या आणि त्या तुलनेत भांडवल निर्मिती व संसाधनांचा असमतोल पर्यायी उत्तरे:
EN
Which of the following issues represent the central structural challenges and constraints in the trajectory of India's economic development?
(a) Low per capita income accompanied by a sluggish rate of economic growth in initial decades
(b) Pervasive problem of unemployment and educated underemployment across rural and urban sectors
(c) Substantial proportion of population below the poverty line alongside persistent regional inequality
(d) Rapid population expansion creating an acute imbalance between productive capital formation and resources
Alternative Answers:
योग्य उत्तर पर्याय (४) वरीलपैकी सर्व (अ, ब, क आणि ड) आहे.
विश्लेषण:
•
भारताच्या विकसनशील अर्थव्यवस्थेची मूलभूत वैशिष्ट्ये व विकासातील प्रमुख आव्हाने:
१)
कमी दरडोई उत्पन्न आणि संथ आर्थिक वाढ (अ): लोकसंख्या वाढीचा दर उच्च राहिल्याने राष्ट्रीय उत्पन्नातील वाढीचा फायदा दरडोई उत्पन्नात पुरेशा प्रमाणात प्रतिबिंबित होत नाही.
२)
बेरोजगारी व अल्प-रोजगार (ब): शेतीत प्रच्छन्न बेरोजगारी आणि शहरांत सुशिक्षित बेरोजगारी ही मोठी समस्या आहे.
३)
दारिद्र्य व आर्थिक विषमता (क): स्वातंत्र्याच्या वेळी ५०% पेक्षा जास्त जनता दारिद्र्यात होती, आणि श्रीमंत-गरीब दरी मोठी राहिली आहे.
४)
लोकसंख्या विस्फोट व भांडवलाचा अभाव (ड): वेगाने वाढणाऱ्या लोकसंख्येला पुरेशा पायाभूत सुविधा व भांडवली साधने पुरवणे कठीण जाते (गुंतवणूक दर आणि भांडवल-उत्पादन गुणोत्तर यातील तफावत).
पर्यायांचे विश्लेषण:
•
ही चारही आव्हाने भारताच्या आर्थिक नियोजनातील मुख्य मुद्दे राहिलेली आहेत, म्हणून पर्याय (४) अचूक आहे.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
भारताच्या पहिल्या ते सातव्या योजनेपर्यंतचे मुख्य उद्दिष्ट या चारही समस्यांचे निर्मूलन करणे हेच होते: 'विकास, स्वावलंबन, दारिद्र्य निर्मूलन आणि सामाजिक न्याय'.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (4) All of the above (a, b, c and d).
Analysis:
•
Foundational Structural Characteristics & Challenges of the Indian Economy:
1)
Low Per Capita Income & Sluggish Historical Growth (a): High population growth diluted aggregate GDP gains, keeping per capita consumption depressed.
2)
Widespread Unemployment & Underemployment (b): Pervasive disguised unemployment in agrarian belts and rising structural joblessness among educated youth.
3)
Mass Poverty & Regional Disparities (c): A massive headcount poverty ratio post-independence coupled with inter-state and rural-urban imbalances.
4)
Demographic Burden & Capital Deficiencies (d): Rapid demographic momentum outstripping the rate of domestic physical capital accumulation and technological depth.
Distractor Analysis:
•
All four dimensions represent quintessential developmental constraints documented in Indian Five-Year Plans. Therefore, Option (4) is correct.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Across the foundational Five-Year Plans, Indian economic planning was structurally targeted at breaking the 'vicious circle of poverty' (Ragnar Nurkse) rooted in low income, low savings, and low investment.