महाराष्ट्र राज्याच्या विकासातील प्रादेशिक असमतोल कमी करण्यासाठी खाली सुचविलेल्या उपायांपैकी कोणता उपाय विसंगत आहे?
EN
Which of the following measures is INCONSISTENT (विसंगत) with reducing regional imbalances in the development of the state of Maharashtra?
(1) Rapid development of backward districts
(2) Establishment of Statutory Development Boards
(3) Development of private industrial sector
(4) All of the above
योग्य उत्तर: पर्याय ३ (खासगी औद्योगिक क्षेत्राचा विकास करणे / Development of private industrial sector)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
१.
प्रादेशिक असमतोल दूर करण्याचे सुसंगत उपाय:
•
मागास जिल्ह्यांचा जलद विकास करणे (पर्याय १): मागास भागात सिंचन, रस्ते, आरोग्य आणि शिक्षणाचा अनुशेष भरून काढणे हे असमतोल दूर करण्यासाठी थेट आवश्यक आहे.
•
वैधानिक विकास मंडळांची स्थापना करणे (पर्याय २): संविधानाच्या कलम ३७१(२) नुसार विदर्भ, मराठवाडा व उर्वरित महाराष्ट्रासाठी वैधानिक विकास मंडळे स्थापन करून निधीचे समन्यायी वाटप करणे हा असमतोल निवारणाचा अधिकृत संवैधानिक उपाय आहे.
२.
विसंगत उपाय (पर्याय ३): केवळ 'खासगी औद्योगिक क्षेत्राचा अनिर्बंध विकास करणे' हा उपाय प्रादेशिक असमतोल कमी करण्याशी विसंगत ठरतो. कारण खाजगी भांडवल हे नफ्याच्या अपेक्षेने अगोदरच विकसित असलेल्या भागात (उदा. मुंबई-ठाणे-पुणे पट्टा) केंद्रित होते, ज्यामुळे प्रादेशिक दरी कमी होण्याऐवजी वाढण्याचा धोका असतो, जोपर्यंत शासनाकडून मागास भागात विशेष सवलती दिल्या जात नाहीत.
३.
त्यामुळे पर्याय ३ हा प्रादेशिक असमतोल कमी करण्याच्या थेट शासकीय उपायांमध्ये विसंगत ठरतो.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
•
संविधानाचे कलम ३७१(२): महाराष्ट्राचे राज्यपाल विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्रासाठी स्वतंत्र वैधानिक विकास मंडळे स्थापन करू शकतात.
•
राज्यपालांना विकास खर्चासाठी निधीचे समन्यायी वाटप करण्याची विशेष जबाबदारी कलम ३७१(२) अन्वये दिलेली आहे.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 3 (Development of private industrial sector)
Detailed Explanation:
1.
Direct Measures to Mitigate Regional Disparities:
•
Accelerated development of backward districts (Option 1): Directly targets infrastructure, irrigation, and socio-economic deprivation in lagging areas.
•
Statutory Development Boards (Option 2): Established under Article 371(2) of the Constitution to ensure equitable allocation of developmental expenditure to Vidarbha, Marathwada, and Rest of Maharashtra.
2.
Inconsistent Measure (Option 3): Unregulated or generic 'Development of the private industrial sector' is inconsistent with reducing regional disparity because private capital naturally gravitates toward already well-developed metropolitan corridors (such as the Mumbai-Thane-Pune golden belt) due to agglomeration economies, thereby exacerbating regional disparity rather than curbing it.
3.
Hence, Option 3 is inconsistent (विसंगत).
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
•
Article 371(2) of the Indian Constitution: Vests special responsibility in the Governor of Maharashtra for establishing Statutory Development Boards and ensuring equitable financial allocations.
•
Balanced regional development requires state-guided interventions, capital subsidies, and public investments in backward districts.