🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

अर्थव्यवस्था व नियोजन Rajyaseva Mains 2020 MEDIUM

महाराष्ट्र राज्याच्या विकासातील प्रादेशिक असमतोल कमी करण्यासाठी खाली सुचविलेल्या उपायांपैकी कोणता उपाय विसंगत आहे?

EN Which of the following measures is INCONSISTENT (विसंगत) with reducing regional imbalances in the development of the state of Maharashtra? (1) Rapid development of backward districts (2) Establishment of Statutory Development Boards (3) Development of private industrial sector (4) All of the above

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

मागास जिल्ह्यांचा जलद विकास करणे

Rapid development of backward districts

वैधानिक विकास मंडळाची स्थापना करणे

Establishment of Statutory Development Boards

खासगी औद्योगिक क्षेत्राचा विकास करणे

Development of private industrial sector

वरीलपैकी सर्व

All of the above

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (3) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर: पर्याय ३ (खासगी औद्योगिक क्षेत्राचा विकास करणे / Development of private industrial sector)

सविस्तर स्पष्टीकरण:

१. प्रादेशिक असमतोल दूर करण्याचे सुसंगत उपाय:

• मागास जिल्ह्यांचा जलद विकास करणे (पर्याय १): मागास भागात सिंचन, रस्ते, आरोग्य आणि शिक्षणाचा अनुशेष भरून काढणे हे असमतोल दूर करण्यासाठी थेट आवश्यक आहे.

• वैधानिक विकास मंडळांची स्थापना करणे (पर्याय २): संविधानाच्या कलम ३७१(२) नुसार विदर्भ, मराठवाडा व उर्वरित महाराष्ट्रासाठी वैधानिक विकास मंडळे स्थापन करून निधीचे समन्यायी वाटप करणे हा असमतोल निवारणाचा अधिकृत संवैधानिक उपाय आहे.

२. विसंगत उपाय (पर्याय ३): केवळ 'खासगी औद्योगिक क्षेत्राचा अनिर्बंध विकास करणे' हा उपाय प्रादेशिक असमतोल कमी करण्याशी विसंगत ठरतो. कारण खाजगी भांडवल हे नफ्याच्या अपेक्षेने अगोदरच विकसित असलेल्या भागात (उदा. मुंबई-ठाणे-पुणे पट्टा) केंद्रित होते, ज्यामुळे प्रादेशिक दरी कमी होण्याऐवजी वाढण्याचा धोका असतो, जोपर्यंत शासनाकडून मागास भागात विशेष सवलती दिल्या जात नाहीत.

३. त्यामुळे पर्याय ३ हा प्रादेशिक असमतोल कमी करण्याच्या थेट शासकीय उपायांमध्ये विसंगत ठरतो.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

• संविधानाचे कलम ३७१(२): महाराष्ट्राचे राज्यपाल विदर्भ, मराठवाडा आणि उर्वरित महाराष्ट्रासाठी स्वतंत्र वैधानिक विकास मंडळे स्थापन करू शकतात.

• राज्यपालांना विकास खर्चासाठी निधीचे समन्यायी वाटप करण्याची विशेष जबाबदारी कलम ३७१(२) अन्वये दिलेली आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option 3 (Development of private industrial sector)

Detailed Explanation:

1. Direct Measures to Mitigate Regional Disparities:

• Accelerated development of backward districts (Option 1): Directly targets infrastructure, irrigation, and socio-economic deprivation in lagging areas.

• Statutory Development Boards (Option 2): Established under Article 371(2) of the Constitution to ensure equitable allocation of developmental expenditure to Vidarbha, Marathwada, and Rest of Maharashtra.

2. Inconsistent Measure (Option 3): Unregulated or generic 'Development of the private industrial sector' is inconsistent with reducing regional disparity because private capital naturally gravitates toward already well-developed metropolitan corridors (such as the Mumbai-Thane-Pune golden belt) due to agglomeration economies, thereby exacerbating regional disparity rather than curbing it.

3. Hence, Option 3 is inconsistent (विसंगत).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

• Article 371(2) of the Indian Constitution: Vests special responsibility in the Governor of Maharashtra for establishing Statutory Development Boards and ensuring equitable financial allocations.

• Balanced regional development requires state-guided interventions, capital subsidies, and public investments in backward districts.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) मागास जिल्ह्यांचा जलद विकास करणे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) वैधानिक विकास मंडळाची स्थापना करणे (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (3) खासगी औद्योगिक क्षेत्राचा विकास करणे (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर:** **पर्याय ३ (खासगी औद्योगिक क्षेत्राचा विकास करणे / Development of private industrial sector)**

✗ पर्याय (4) वरीलपैकी सर्व (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (पेपर २: अर्थशास्त्र व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट ४ (GS-4: अर्थव्यवस्था व विज्ञान तंत्रज्ञान)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय अर्थव्यवस्था व नियोजन विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयांतर्गत 'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: अर्थव्यवस्था व नियोजन विषयातील 'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'खासगी औद्योगिक क्षेत्राचा विकास करणे' हे असून ते 'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'महाराष्ट्राची अर्थव्यवस्था: कृषी, उद्योग व वित्तीय प्रवृत्ती' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन