खालीलपैकी कोणते पर्वत जैवविविधतेच्या उच्च स्थानांपैकी एक म्हणून ओळखले जातात?
EN
Which of the following mountains are considered as one of the top biodiversity hot spots ?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय १ (पश्चिम घाट / Western Ghats)
सविस्तर विश्लेषण:
•
जैवविविधता संवेदनशील क्षेत्र (Biodiversity Hotspot): ही अशी भौगोलिक क्षेत्रे असतात जिथे जैविक प्रजातींची प्रचंड समृद्धता आणि स्थानिकता (Endemism) असते, परंतु मानवी हस्तक्षेपामुळे अधिवासाचा मोठा विनाश होऊन या प्रजातींच्या अस्तित्वाला गंभीर धोका निर्माण झालेला असतो.
•
नॉर्मन मायर्स (Norman Myers) यांनी १९८८ मध्ये ही संकल्पना मांडली. हॉटस्पॉट म्हणून घोषित होण्यासाठी दोन निकष पूर्ण करावे लागतात:
१.
किमान १,५०० स्थानिक संवहनी वनस्पतींच्या प्रजाती (Vascular plants) असाव्यात.
२.
त्याच्या मूळ नैसर्गिक अधिवासाचा किमान ७०% भाग नष्ट झालेला असावा.
•
जगातील ३६ जैवविविधता हॉटस्पॉट्सपैकी भारतात आढळणारे चार प्रमुख हॉटस्पॉट्स:
१.
पश्चिम घाट आणि श्रीलंका (Western Ghats & Sri Lanka)
२.
हिमालय (Himalayas - पूर्व व मध्य)
३.
इंडो-बर्मा (Indo-Burma)
४.
सुंडालँड (Sundaland - यात भारताची निकोबार बेटे येतात)
•
दिलेल्या पर्यायांपैकी पश्चिम घाट (सह्याद्री) हा जगातील सर्वोच्च ८ 'हॉटेस्ट हॉटस्पॉट्स' (Hottest Hotspots) पैकी एक मानला जातो. (पूर्व घाट किंवा अरवली हे जैवविविधता हॉटस्पॉट म्हणून वर्गीकृत नाहीत).
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
२०१२ मध्ये युनेस्कोने (UNESCO) पश्चिम घाटातील ३९ ठिकाणांचा समावेश 'जागतिक नैसर्गिक वारसा स्थळ' (World Natural Heritage Site) म्हणून केला आहे. पश्चिम घाटाच्या संरक्षणासाठी माधव गाडगीळ समिती (WGEEP) आणि के. कस्तुरीरंगन समिती नेमण्यात आल्या होत्या.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Western Ghats)
Detailed Analysis:
•
Biodiversity Hotspots: Biogeographic regions that harbor exceptional reservoirs of endemic plant and animal life while experiencing acute habitat degradation.
•
The concept was coined in 1988 by British ecologist Norman Myers. To qualify as a global biodiversity hotspot, a region must fulfill two rigorous criteria:
1.
It must contain at least 1,500 species of vascular plants (>0.5% of the world's total) as endemics.
2.
It must have lost at least 70% of its original primary native vegetation.
•
Out of the 36 recognized hotspots worldwide, four encompass Indian territory:
1.
The Western Ghats and Sri Lanka
2.
The Himalayas (entire Indian Himalayan arc)
3.
Indo-Burma (North-East India south of Brahmaputra)
4.
Sundaland (including Great Nicobar Island)
•
Among the options, the Western Ghats (Sahyadris) is acclaimed as one of the world's top eight 'hottest biodiversity hotspots'. The Eastern Ghats and Aravallis do not meet the criteria.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
In 2012, UNESCO inscribed 39 individual sites across the Western Ghats as a World Heritage Site. Ecological conservation in the Western Ghats was appraised by two seminal panels: the Madhav Gadgil Commission (2011) and the K. Kasturirangan High-Level Working Group (2013).
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) पश्चिम घाट (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** **पर्याय १ (पश्चिम घाट / Western Ghats)**
⚠️ पर्याय (2) पूर्व घाट (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) हिमालय (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) अरावलीस (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'पश्चिम घाट' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०१७ (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.