खालीलपैकी कोणत्या नैसर्गिक आपत्तींमुळे सर्वात कमी वेळात सर्वात जास्त हानी होते? अ) भूकंप आणि दरड कोसळणे ब) भूकंप आणि पूर क) दरड कोसळणे व गारांची वृष्टी ड) पूर पर्यायी उत्तरे:
EN
Which of the following natural disasters causes maximum damage in the shortest time?
a. Earthquake and Landslide
b. Earthquake and Flood
c. Landslide and Hailstorm
d. Flood
Alternative Answers:
योग्य उत्तर: पर्याय (2) फक्त अ आणि ब
स्पष्टीकरण:
नैसर्गिक आपत्तींचे वर्गीकरण त्यांच्या उद्भवण्याच्या वेगावरून (Speed of onset) केले जाते:
•
भूकंप (Earthquake): भूकंप कोणत्याही पूर्वसूचनेशिवाय अवघ्या काही सेकंदांमध्ये प्रचंड भूगर्भीय ऊर्जा मुक्त करतो, ज्यामुळे इमारती, पूल आणि पायाभूत सुविधा क्षणार्धात कोसळून मोठ्या प्रमाणात मनुष्यहानी होते.
•
दरड कोसळणे (Landslide): पर्वतीय भागात अतिवृष्टी किंवा भूकंपाच्या धक्क्याने दरड अचानक कोसळून अवघ्या काही मिनिटांत संपूर्ण गावे गाडली जातात (उदा. माळीण दुर्घटना 2014).
•
पूर व अचानक पूर (Floods / Flash Floods): ढगफुटी किंवा धरण फुटल्यामुळे येणारा आकस्मिक पूर अल्पावधीत संपूर्ण शहरे जलमय करून अतोनात विनाश घडवून आणतो.
•
त्यामुळे भूकंप, दरड कोसळणे आणि पूर या अत्यंत कमी वेळात कमाल हानी पोहोचवणाऱ्या वेगवान नैसर्गिक आपत्ती (Rapid-onset disasters) आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
आपत्तींचे वर्गीकरण:
1.
वेगवान आपत्ती (Rapid-onset disasters): भूकंप, त्सुनामी, ढगफुटी, दरड कोसळणे, चक्रीवादळ.
2.
मंदगती आपत्ती (Slow-onset disasters): दुष्काळ, वाळवंटीकरण, हवामान बदल.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option (2) Only a and b
Explanation:
Natural disasters are classified based on their speed of onset and destructive intensity:
•
Earthquakes: Release massive tectonic stress within seconds without actionable prior warning, causing structural collapse and catastrophic mortality in a matter of moments.
•
Landslides: Sudden mass wasting of rock and saturated regolith down steep slopes can bury entire settlements within minutes (e.g., Malin tragedy 2014).
•
Floods / Flash Floods: Rapid inundation following intense cloudbursts or dam breaches submerges urban areas within hours, causing enormous loss of life and socio-economic infrastructure.
•
Hence, Earthquakes, Landslides, and Floods represent rapid-onset hazards inflicting the greatest devastation in the shortest span of time.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Disaster Classification by onset speed:
1.
Rapid-onset hazards: Earthquakes, tsunamis, flash floods, landslides, cyclones.
2.
Slow-onset hazards: Droughts, environmental degradation, desertification.