अणूच्या थॉम्पसन मॉडेलद्वारे अणूच्या खालील कोणत्या गुणधर्मांचे योग्य वर्णन केले जाऊ शकते?
EN
Which of the following properties of atom could be explained correctly by Thompson Model of atom?
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
योग्य उत्तर: पर्याय (1) - सविस्तर स्पष्टीकरण
योग्य उत्तर: पर्याय १ (अणूची एकूण तटस्थता / Overall neutrality of atom)
सविस्तर स्पष्टीकरण:
जे. जे. थॉम्पसन यांचे अणू मॉडेल (J. J. Thomson's Plum Pudding Model - 1898):
•
मॉडेलचे स्वरूप:
•
थॉम्पसनने प्रस्तावित केले की अणू हा एक धनावेशित गोल (Positively charged sphere) असून त्यामध्ये ऋणप्रभारीत इलेक्ट्रॉन ख्रिसमस पुडिंगमधील सुक्या मेव्याप्रमाणे किंवा कलिंगडामधील बियांप्रमाणे विखुरलेले असतात.
•
या मॉडेलनुसार, अणूतील एकूण धनप्रभार आणि सर्व इलेक्ट्रॉन्सचा एकूण ऋणप्रभार हे मूल्यात तंतोतंत समान असतात.
•
त्यामुळे या मॉडेलने अणूची एकूण विद्युत तटस्थता (Overall Electrical Neutrality of the Atom) यशस्वीपणे व अचूकपणे स्पष्ट केली.
•
थॉम्पसन मॉडेलच्या मर्यादा (इतर पर्याय):
•
हायड्रोजनचा वर्णपट (Spectra of Hydrogen atom): थॉम्पसन मॉडेल वर्णपट स्पष्ट करू शकले नाही (हे पुढे बोहर मॉडेलने स्पष्ट केले).
•
कण स्थिती आणि अणूची स्थिरता: रुदरफोर्डच्या सुवर्णपत्र प्रयोगाने सिद्ध केले की धनप्रभार मध्यवर्ती केंद्रकात एकवटलेला असतो आणि थॉम्पसनचे मॉडेल अणूची स्थिरता व केंद्रकाची रचना स्पष्ट करण्यास अयशस्वी ठरले.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
अणू सिद्धांताचा विकासक्रम:
१.
जॉन डाल्टन (१८०८): अविभाज्य अणू सिद्धांत
२.
जे. जे. थॉम्पसन (१८९८): प्लम पुडिंग मॉडेल (इलेक्ट्रॉनचा शोध - १८९७)
३.
अर्नेस्ट रुदरफोर्ड (१९११): केंद्रकीय मॉडेल (अल्फा कण विकिरण प्रयोग)
४.
नील्स बोहर (१९१३): ऊर्जा पातळ्यांचे पुंज मॉडेल (Quantum model).
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
Correct Answer: Option 1 (Overall neutrality of atom)
Detailed Explanation:
Thomson's Model of the Atom (Plum Pudding Model - 1898):
•
Model Postulates:
•
Proposed by British physicist J. J. Thomson following his discovery of the electron in 1897.
•
An atom is envisioned as a uniform sphere of positive charge of radius $\sim 10^{-10}\text{ m}$, in which negatively charged electrons are embedded like plums in a pudding (or seeds in a watermelon).
•
The total magnitude of negative charges equals the aggregate positive charge of the sphere.
•
Hence, the principal accomplishment of Thomson's model was successfully accounting for the overall electrical neutrality of the atom.
•
Failures of Thomson's Model:
•
It could not explain the atomic emission spectra of hydrogen.
•
It failed to explain Rutherford's $\alpha$-particle scattering experiment, which proved that positive charge is concentrated in a tiny central nucleus.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Milestones in Atomic Physics:
•
J. J. Thomson: Discovered electron (1897), Plum Pudding model (1898).
•
Rutherford: Discovered atomic nucleus (1911) via $\alpha$-scattering.
•
Niels Bohr: Quantized electron orbits explaining hydrogen spectra (1913).
पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✓ पर्याय (1) अणूची एकूण तटस्थता (अचूक उत्तर):
योग्य उत्तर:** **पर्याय १ (अणूची एकूण तटस्थता / Overall neutrality of atom)**
⚠️ पर्याय (2) हायड्रोजन अणूचा पंक्ती (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) अणूमध्ये इलेक्ट्रॉन, प्रोटॉन आणि न्यूट्रॉनची स्थिती (फसवणारा पर्याय - Distractor):
हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✗ पर्याय (4) अणूची स्थिरता (अयोग्य):
हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.
🎯 घटक चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२५ (GS) पेपर-१ (दि. ०९ नोव्हेंबर, २०२५)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२४ (GS) पेपर-१ (दि. ०१ डिसेंबर, २०२४)
📚 विषय चाचणी
मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२३ (GS) पेपर-१ (दि. ०४ जून, २०२३)
घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१
MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.
| क्र. | परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts) |
|---|---|
| 1 | परीक्षेतील अभ्यासक्रम: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयांतर्गत 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे. |
| 2 | तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे. |
| 3 | मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात. |
| 4 | वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो. |
| 5 | उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी. |
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYP चाचण्या) विषयातील 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.
stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)
- या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'अणूची एकूण तटस्थता' हे असून ते 'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
- MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
- परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
- संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
- MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.
वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे?
expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'MPSC राज्यसेवा पूर्व परीक्षा २०२० (GS) पेपर-१' या घटकाची तयारी कशी करावी?
expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते?
expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:
२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.