🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था Forest Service Mains 2017 MEDIUM

'पंचायत राज्य' संबंधी 73 व्या घटनादुरुस्तीने खालीलपैकी कोणती तरतूद करण्यात आलेली नव्हती?

EN Which of the following provisions was NOT made by the 73rd Constitutional Amendment regarding 'Panchayati Raj'?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

ग्रामीण स्थानिक संस्थेतील एकूण निर्वाचित जागांपैकी एकतृतीयांश जागा या सर्व स्तरावर महिलांसाठी राखीव असतील.

One-third of the total elected seats in rural local bodies shall be reserved for women across all levels.

राज्यांनी पंचायत राज संस्थांना त्यांचे आर्थिक स्त्रोत ठरवून देण्यासाठी वित्त आयोगांची निर्मिती करावी.

States shall constitute Finance Commissions to determine the financial resources of Panchayati Raj Institutions.

जर पंचायत राज संस्था राज्यशासनाने मुदतपर्व विसर्जित केल्या, तर नव्याने सहा महिन्यांच्या आत निवडणूका घेतल्या जाव्यात.

If Panchayati Raj Institutions are dissolved prematurely by the State Government, fresh elections should be held within six months.

पंचायत राज्यातील निर्वाचित सदस्यांना जर दोन पेक्षा अधिक अपत्ये असतील, तर ते अपात्र ठरतील.

Elected members of Panchayati Raj having more than two children will be disqualified.

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

अचूक उत्तर: पर्याय (४) पंचायत राज्यातील निर्वाचित सदस्यांना जर दोन पेक्षा अधिक अपत्ये असतील, तर ते अपात्र ठरतील

७३ व्या घटनादुरुस्तीच्या तरतुदींनुसार पर्याय (४) हे अचूक उत्तर आहे.

सविस्तर विश्लेषण:

• पर्याय (४) अचूक उत्तर (घटनादुरुस्तीत नसलेली तरतूद): दोनपेक्षा जास्त अपत्ये असणाऱ्या सदस्यांच्या अपात्रतेची तरतूद भारतीय संविधानाच्या ७३ व्या घटनादुरुस्तीत करण्यात आलेली नव्हती. ही तरतूद विविध घटकराज्यांनी (उदा. महाराष्ट्र, राजस्थान, हरियाणा) आपापल्या राज्य कायद्यांमध्ये (State Acts) नंतर समाविष्ट केली (महाराष्ट्रात २००० च्या सुधारणेने १२ सप्टेंबर २००१ नंतर जन्मलेल्या तिसऱ्या अपत्यासाठी लागू झाली).

• पर्याय (१) तरतूद आहे: कलम २४३-D(३) अन्वये सर्व स्तरांवर महिलांसाठी एकूण जागांच्या किमान एक तृतीयांश (१/३) आरक्षण बंधनकारक आहे.

• पर्याय (२) तरतूद आहे: कलम २४३-I अन्वये दर पाच वर्षांनी राज्य वित्त आयोगाची स्थापना करण्याची तरतूद आहे.

• पर्याय (३) तरतूद आहे: कलम २४३-E(३)(b) अन्वये मुदतपूर्व विसर्जनानंतर ६ महिन्यांच्या आत नव्या निवडणुका घेणे बंधनकारक आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

📌 MPSC परीक्षा टीप: ७३ व्या घटनादुरुस्तीतील अनिवार्य तरतुदी (Compulsory Provisions):

• त्रिस्तरीय रचना (कलम २४३-B).

• ग्रामसभेची स्थापना (कलम २४३-A).

• ५ वर्षांचा निश्चित कार्यकाळ व विसर्जनानंतर ६ महिन्यांत निवडणुका (कलम २४३-E).

• SC/ST लोकसंख्येच्या प्रमाणात आणि महिलांना किमान १/३ आरक्षण (कलम २४३-D).

• राज्य निवडणूक आयोग (कलम २४३-K) व राज्य वित्त आयोग (कलम २४३-I).

• २ अपत्यांचा नियम संविधानात नसून राज्य कायद्यातील ऐच्छिक बाब आहे.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

Correct Answer: Option (4) Elected members of Panchayati Raj having more than two children will be disqualified.

Based on the provisions of the 73rd Constitutional Amendment Act, Option (4) is the correct answer.

Detailed Analysis:

• Option (4) is correct (NOT in 73rd CAA): Disqualification for having more than two children is NOT a constitutional provision under the 73rd Amendment. It was enacted independently by specific state legislatures (e.g. Maharashtra Village Panchayats Act Amendment 2000, effective 12 September 2001).

• Option (1) was provided: Article 243-D(3) mandates reservation of not less than one-third of total seats for women across all levels.

• Option (2) was provided: Article 243-I mandates the constitution of a State Finance Commission every 5 years.

• Option (3) was provided: Article 243-E(3)(b) mandates fresh elections within 6 months of premature dissolution.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

📌 MPSC Exam Tip: Compulsory vs Voluntary Provisions:

• Compulsory under 73rd CAA: Gram Sabha, 3 tiers, direct elections to seats, indirect election of chairpersons at intermediate & district levels, 1/3 reservation for women, SEC, SFC.

• Two-child disqualification norm is a state-level statutory provision, not part of Part IX.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) ग्रामीण स्थानिक संस्थेतील एकूण निर्वाचित जागांपैकी एकतृतीयांश जागा या सर्व स्तरावर महिलांसाठी राखीव असतील. (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) राज्यांनी पंचायत राज संस्थांना त्यांचे आर्थिक स्त्रोत ठरवून देण्यासाठी वित्त आयोगांची निर्मिती करावी. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) जर पंचायत राज संस्था राज्यशासनाने मुदतपर्व विसर्जित केल्या, तर नव्याने सहा महिन्यांच्या आत निवडणूका घेतल्या जाव्यात. (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) पंचायत राज्यातील निर्वाचित सदस्यांना जर दोन पेक्षा अधिक अपत्ये असतील, तर ते अपात्र ठरतील. (अचूक उत्तर): [gold]**अचूक उत्तर: पर्याय (४) पंचायत राज्यातील निर्वाचित सदस्यांना जर दोन पेक्षा अधिक अपत्ये असतील, तर ते अपात्र ठरतील**[/gold]

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-क मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC संयुक्त गट-ब मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (पेपर २: सामान्य अध्ययन व बुद्धिमत्ता)

quiz 100 प्रश्न timer 60 मिनिटे military_tech 100 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट २ (GS-2: भारतीय संविधान व राजकारण)

quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयांतर्गत 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भारतीय राज्यघटना व राज्यव्यवस्था विषयातील 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'पंचायत राज्यातील निर्वाचित सदस्यांना जर दोन पेक्षा अधिक अपत्ये असतील, तर ते अपात्र ठरतील.' हे असून ते 'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'पंचायत राज विकास, ऐतिहासिक पार्श्वभूमी व समित्या' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

'पंचायत राज्य' संबंधी 73 व्या घटनादुरुस्तीने खालीलपैकी कोणती तरतूद करण्यात आलेली नव्हती?

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन