🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

मानवी मूत्रपिंडामध्ये नेफ्रॉनद्वारे मूत्र निर्मिती आणि उत्सर्जन होण्याच्या प्रक्रियेतील मूलभूत टप्प्यांचा अचूक कालानुक्रम खालीलपैकी कोणता आहे?

EN Which of the following represents the correct chronological sequence of fundamental steps involved in urine formation and renal excretion within human nephrons?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

स्रावणे $\rightarrow$ गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ उत्सर्जन

Secretion $\rightarrow$ Filtration $\rightarrow$ Reabsorption $\rightarrow$ Excretion

गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ स्रावणे (सेक्रिशन) $\rightarrow$ उत्सर्जन

Filtration $\rightarrow$ Reabsorption $\rightarrow$ Secretion $\rightarrow$ Excretion

पुनर्शोषण $\rightarrow$ उत्सर्जन $\rightarrow$ गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ स्रावणे

Reabsorption $\rightarrow$ Excretion $\rightarrow$ Filtration $\rightarrow$ Secretion

गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ स्रावणे $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ उत्सर्जन

Filtration $\rightarrow$ Secretion $\rightarrow$ Reabsorption $\rightarrow$ Excretion

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (2) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ स्रावणे (सेक्रिशन) $\rightarrow$ उत्सर्जन आहे.

मुख्य विश्लेषण:

मूत्रपिंडाच्या कार्यात्मक एककामध्ये (नेफ्रॉन - Nephron) मूत्रनिर्मितीची प्रक्रिया खालील चार टप्प्यांत क्रमाने पार पडते:

१. अल्ट्राफिल्ट्रेशन / सूक्ष्म गाळण (Glomerular Filtration): ग्लोमेरुलसच्या केशिकांमधील उच्च रक्तदाबामुळे प्रथिनाव्यतिरिक्त रक्तातील पाणी, ग्लुकोज, युरिया इत्यादी घटक बोमनच्या संपुटात गाळले जातात (दररोज सुमारे १८० लिटर प्राथमिक गाळण तयार होते).

२. निवडक पुनर्शोषण (Tubular Reabsorption): समीप संवलित नलिका (PCT) व हेन्लेच्या लूपमध्ये गाळणातील सुमारे ९९% पाणी, संपूर्ण ग्लुकोज, अमिनो आम्ले आणि आवश्यक क्षार पुन्हा रक्तात शोषले जातात.

३. नलिका स्राव (Tubular Secretion): दूरस्थ संवलित नलिकेत (DCT) रक्तातील अतिरिक्त $H^+$, $K^+$ आयन्स, अमोनिया आणि औषधांचे अंश सक्रियपणे गाळणात स्रवले जातात.

४. उत्सर्जन (Excretion): संग्राहक नलिकेतून तयार झालेले मूत्र मूत्राशयाकडे पाठवून शरीराबाहेर विसर्जित केले जाते.

पर्याय विश्लेषण:

• पर्याय १, ३ आणि ४ मधील क्रम चुकीचा आहे. गाळण पहिल्यांदा होते, त्यानंतर ९९% उपयुक्त घटकांचे पुनर्शोषण होते, त्यानंतर अतिरिक्त टाकाऊ द्रव्यांचे स्रावण होते आणि शेवटी उत्सर्जन होते. म्हणून पर्याय २ अचूक आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

मूत्रनिर्मितीचे समीकरण लक्षात ठेवा:

\text{मूत्र उत्सर्जन (Excretion)} = \text{गाळण (Filtration)} - \text{पुनर्शोषण (Reabsorption)} + \text{स्राव (Secretion)}

प्रौढ मानवात ग्लोमेरुलर फिल्ट्रेशन रेट (GFR) सुमारे १२५ मिली/मिनिट म्हणजेच १८० लिटर/दिवस असतो, परंतु प्रत्यक्ष मूत्र उत्सर्जन केवळ १.५ लिटर/दिवस होते!

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Filtration $\rightarrow$ Reabsorption $\rightarrow$ Secretion $\rightarrow$ Excretion.

Key Analysis:

Renal physiology processes blood through four successive, tightly coordinated phases within each nephron:

1. Glomerular Ultrafiltration: Non-selective pressure-driven bulk flow filtration across the glomerular capillary fenestrae and podocyte filtration slits into Bowman's space, generating ~180 L of primary filtrate daily.

2. Tubular Reabsorption: Selective transcellular and paracellular reclamation of ~99% of filtered water, all filtered glucose and amino acids, and essential electrolytes from tubular fluid back into peritubular capillaries (predominantly in the PCT and Loop of Henle).

3. Tubular Secretion: Active transport of protons ($H^+$), potassium ($K^+$), ammonium ($NH_4^+$), and organic xenobiotics from peritubular capillaries into the tubular lumen (DCT and collecting duct).

4. Excretion: Final bladder delivery and elimination of the concentrated urine (~1.5 L/day) via micturition.

Distractor Analysis:

• Options 1, 3, and 4 scramble the physiological progression. Reabsorption cannot precede filtration, nor does excretion occur prior to tubular processing. Therefore, Option 2 is strictly correct.

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

Remember the master renal equation:

\text{Excretion} = \text{Filtration} - \text{Reabsorption} + \text{Secretion}

The normal human Glomerular Filtration Rate (GFR) is 125 mL/min (~180 L/day), but >99% of this filtrate is reabsorbed, resulting in a normal urine output of only 1.0 to 1.8 L per 24 hours!

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) स्रावणे $\rightarrow$ गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ उत्सर्जन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

✓ पर्याय (2) गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ स्रावणे (सेक्रिशन) $\rightarrow$ उत्सर्जन (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर **गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ स्रावणे (सेक्रिशन) $\rightarrow$ उत्सर्जन** आहे.

⚠️ पर्याय (3) पुनर्शोषण $\rightarrow$ उत्सर्जन $\rightarrow$ गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ स्रावणे (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✗ पर्याय (4) गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ स्रावणे $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ उत्सर्जन (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

जीवशास्त्र, मानवी आरोग्य व पोषण विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट

मानवी शरीरशास्त्र, पेशी व पोषण घटक चाचणी

quiz 25 प्रश्न timer 20 मिनिटे military_tech 25 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयांतर्गत 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: सामान्य विज्ञान व तंत्रज्ञान विषयातील 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ स्रावणे (सेक्रिशन) $\rightarrow$ उत्सर्जन' हे असून ते 'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'मानवी शरीरशास्त्र व जीवशास्त्र सर्वसमावेशक सराव संच' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन