योग्य उत्तर गाळण (फिल्ट्रेशन) $\rightarrow$ पुनर्शोषण $\rightarrow$ स्रावणे (सेक्रिशन) $\rightarrow$ उत्सर्जन आहे.
मुख्य विश्लेषण:
मूत्रपिंडाच्या कार्यात्मक एककामध्ये (नेफ्रॉन - Nephron) मूत्रनिर्मितीची प्रक्रिया खालील चार टप्प्यांत क्रमाने पार पडते:
१.
अल्ट्राफिल्ट्रेशन / सूक्ष्म गाळण (Glomerular Filtration): ग्लोमेरुलसच्या केशिकांमधील उच्च रक्तदाबामुळे प्रथिनाव्यतिरिक्त रक्तातील पाणी, ग्लुकोज, युरिया इत्यादी घटक बोमनच्या संपुटात गाळले जातात (दररोज सुमारे १८० लिटर प्राथमिक गाळण तयार होते).
२.
निवडक पुनर्शोषण (Tubular Reabsorption): समीप संवलित नलिका (PCT) व हेन्लेच्या लूपमध्ये गाळणातील सुमारे ९९% पाणी, संपूर्ण ग्लुकोज, अमिनो आम्ले आणि आवश्यक क्षार पुन्हा रक्तात शोषले जातात.
३.
नलिका स्राव (Tubular Secretion): दूरस्थ संवलित नलिकेत (DCT) रक्तातील अतिरिक्त $H^+$, $K^+$ आयन्स, अमोनिया आणि औषधांचे अंश सक्रियपणे गाळणात स्रवले जातात.
४.
उत्सर्जन (Excretion): संग्राहक नलिकेतून तयार झालेले मूत्र मूत्राशयाकडे पाठवून शरीराबाहेर विसर्जित केले जाते.
पर्याय विश्लेषण:
•
पर्याय १, ३ आणि ४ मधील क्रम चुकीचा आहे. गाळण पहिल्यांदा होते, त्यानंतर ९९% उपयुक्त घटकांचे पुनर्शोषण होते, त्यानंतर अतिरिक्त टाकाऊ द्रव्यांचे स्रावण होते आणि शेवटी उत्सर्जन होते. म्हणून पर्याय २ अचूक आहे.
मूत्रनिर्मितीचे समीकरण लक्षात ठेवा:
$$\text{मूत्र उत्सर्जन (Excretion)} = \text{गाळण (Filtration)} - \text{पुनर्शोषण (Reabsorption)} + \text{स्राव (Secretion)}$$
प्रौढ मानवात ग्लोमेरुलर फिल्ट्रेशन रेट (GFR) सुमारे १२५ मिली/मिनिट म्हणजेच १८० लिटर/दिवस असतो, परंतु प्रत्यक्ष मूत्र उत्सर्जन केवळ १.५ लिटर/दिवस होते!
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Filtration $\rightarrow$ Reabsorption $\rightarrow$ Secretion $\rightarrow$ Excretion.
Key Analysis:
Renal physiology processes blood through four successive, tightly coordinated phases within each nephron:
1.
Glomerular Ultrafiltration: Non-selective pressure-driven bulk flow filtration across the glomerular capillary fenestrae and podocyte filtration slits into Bowman's space, generating ~180 L of primary filtrate daily.
2.
Tubular Reabsorption: Selective transcellular and paracellular reclamation of ~99% of filtered water, all filtered glucose and amino acids, and essential electrolytes from tubular fluid back into peritubular capillaries (predominantly in the PCT and Loop of Henle).
3.
Tubular Secretion: Active transport of protons ($H^+$), potassium ($K^+$), ammonium ($NH_4^+$), and organic xenobiotics from peritubular capillaries into the tubular lumen (DCT and collecting duct).
4.
Excretion: Final bladder delivery and elimination of the concentrated urine (~1.5 L/day) via micturition.
Distractor Analysis:
•
Options 1, 3, and 4 scramble the physiological progression. Reabsorption cannot precede filtration, nor does excretion occur prior to tubular processing. Therefore, Option 2 is strictly correct.
Remember the master renal equation:
$$\text{Excretion} = \text{Filtration} - \text{Reabsorption} + \text{Secretion}$$
The normal human Glomerular Filtration Rate (GFR) is 125 mL/min (~180 L/day), but >99% of this filtrate is reabsorbed, resulting in a normal urine output of only 1.0 to 1.8 L per 24 hours!
