🎯

लक्ष्य परीक्षा

संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा

⏱️

अपेक्षित वेळ

३० ते ४५ सेकंद

⚖️

गुणदान पद्धत

+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह

📊

काठिण्य पातळी

मध्यम (७४% अचूकता)

भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल MPSC Combine Group C Practice 2026 MEDIUM

महाराष्ट्रात शेतजमिनीचे अति-विभाजन आणि तुकडीकरण (Sub-division and Fragmentation of Land) झाल्यामुळे खालीलपैकी कोणते गंभीर परिणाम घडून आले आहेत? १. शेतजमिनीचा आकार लहान झाल्याने शेतकरी कुटुंबासाठी पुरेसे अन्नधान्य व उत्पन्न मिळवणे कठीण होते. २. शेतजमीन विखुरलेली असल्याने जलसिंचनाची साधने पुरवण्यात आणि पाणी व्यवस्थापनात अडथळे येतात. ३. आधुनिक कृषी यंत्रसामग्री आणि ट्रॅक्टरसारख्या अवजारांचा वापर आर्थिकदृष्ट्या बिनकिफायतशीर ठरतो. ४. लहान तुकड्यांवर स्वतंत्रपणे देखरेख व श्रम करणे वेळ आणि खर्चाच्या दृष्टीने तोट्याचे ठरते. वरीलपैकी कोणती विधाने बरोबर आहेत?

EN Which of the following serious consequences have occurred in Maharashtra due to the excessive sub-division and fragmentation of agricultural landholdings? 1. Due to tiny operational holding sizes, farmers struggle to generate adequate subsistence food and income for their families. 2. Scattered land parcels create physical obstacles for canal or well irrigation water supply. 3. The deployment of modern agricultural machinery (tractors, harvesters) becomes economically unviable. 4. Providing individual supervision and labor to fragmented scattered plots becomes uneconomical and inefficient. Which of the statements given above are correct?

💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:

केवळ विधान (१) योग्य आहे

Only statement (1) is correct

केवळ विधाने (१) आणि (२) योग्य आहेत

Only statements (1) and (2) are correct

केवळ विधाने (२), (३) आणि (४) योग्य आहेत

Only statements (2), (3) and (4) are correct

सर्व विधाने (१), (२), (३) आणि (४) योग्य आहेत

All statements (1), (2), (3) and (4) are correct

जाहिरात • ADVERTISEMENT

verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

योग्य उत्तर पर्याय (4) म्हणजेच सर्व विधाने (१), (२), (३) आणि (४) योग्य आहेत.

सविस्तर विश्लेषण:

• शेतजमिनीचे तुकडीकरण (Fragmentation): वारसा हक्कामुळे पिढ्यानपिढ्या जमिनीची वाटणी होऊन शेतांचे लहान आणि दूरवर विखुरलेले तुकडे तयार होतात.

• तुकडीकरणाचे दुष्परिणाम:

१. कुटुंबाच्या पोषणास अपुरे: अल्पभूधारक शेतकऱ्यांची उत्पादकता घटते.

२. सिंचनातील अडथळे: लांबवर पाणी नेण्यासाठी पाट किंवा पाईपलाईन करणे खर्चाचे होते.

३. आधुनिक अवजारांचा वापर अशक्य: ट्रॅक्टर, मळणी यंत्रे लहान तुकड्यांत सहज वळवता येत नाहीत आणि त्यांचा दर हेक्टरी खर्च वाढतो.

४. श्रम व वेळेचा अपव्यय: वेगवेगळ्या दिशांना असलेल्या शेतांत जाण्या-येण्यात वेळ व ऊर्जा वाया जाते.

पर्यायांचे विश्लेषण:

• चारही विधाने तुकडीकरणाचे वास्तववादी परिणाम दर्शवितात, त्यामुळे पर्याय (4) अचूक उत्तर आहे.

💡 MPSC परीक्षा टीप परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट

शेतजमिनीचे तुकडीकरण रोखण्यासाठी महाराष्ट्र सरकारने 'मुंबई धारण जमिनींचे तुकडे पाडण्यास प्रतिबंध करण्याबाबत व त्यांचे एकत्रिकरण करण्याबाबत अधिनियम, १९४७' (Prevention of Fragmentation and Consolidation of Holdings Act, 1947) लागू केला होता.

translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

The correct answer is Option (4) i.e. All statements (1), (2), (3) and (4) are correct.

Detailed Analysis:

• Sub-division and Fragmentation of Holdings: Driven by succession laws and rapid population growth, agricultural lands have fragmented into minuscule, discontiguous parcels across the state.

• Direct Impacts:

1. Subsistence Crisis: Landholdings shrink below economically viable operational thresholds, trapping smallholders in debt.

2. Irrigation Inefficiencies: Conveyance of water through field channels across alienated boundary strips creates severe transmission loss and boundary disputes.

3. Mechanization Bottlenecks: Heavy mechanization (tractors, combine harvesters) cannot be deployed cost-effectively on small parcels.

4. Supervisory Overhead: Time and energy are squandered traversing scattered plots across village boundaries.

Distractor Analysis:

• All four statements logically enumerate established agronomic consequences, validating Option (4).

💡 MPSC EXAM TIP High-Yield Exam Strategy Tip

To mitigate fragmentation, the Maharashtra Government enacted the Prevention of Fragmentation and Consolidation of Holdings Act, 1947, establishing standard minimum acreage thresholds below which parcels cannot be legally split.

format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)

✗ पर्याय (1) केवळ विधान (१) योग्य आहे (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).

⚠️ पर्याय (2) केवळ विधाने (१) आणि (२) योग्य आहेत (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

⚠️ पर्याय (3) केवळ विधाने (२), (३) आणि (४) योग्य आहेत (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.

✓ पर्याय (4) सर्व विधाने (१), (२), (३) आणि (४) योग्य आहेत (अचूक उत्तर): योग्य उत्तर पर्याय (4) म्हणजेच सर्व विधाने (१), (२), (३) आणि (४) योग्य आहेत.

💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.

assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विशेष चाचणी ०१

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विशेष चाचणी ०२

quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्राचा प्राकृतिक व राजकीय भूगोल विभाग चाचणी

quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण

📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट

महाराष्ट्राची नदीप्रणाली, जलव्यवस्थापन व वने विभाग चाचणी

quiz 30 प्रश्न timer 30 मिनिटे military_tech 30 गुण

menu_book घटक संकल्पना व स्मरण मुद्दे: महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच

MPSC संयुक्त गट-ब (PSI, STI, ASO), संयुक्त गट-क आणि राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षेमध्ये 'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या घटकावर सातत्याने संकल्पनाधारित व तथ्यात्मक प्रश्न विचारले जातात. या घटकाचा सखोल अभ्यास केल्यास परीक्षेत हक्काचे गुण मिळवणे शक्य होते.

क्र.	परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1	परीक्षेतील अभ्यासक्रम: भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विषयांतर्गत 'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' हा अत्यंत महत्त्वपूर्ण पायाभूत अभ्यास घटक आहे.
2	तथ्य व संकल्पनांची सांगड: या घटकातील व्याख्या, मूलभूत तत्त्वे, कलमे, कायदे किंवा नियमांची अचूक माहिती असणे अनिवार्य आहे.
3	मागील वर्षांचे विश्लेषण (PYQ Trend): मागील वर्षांमधील MPSC प्रश्नपत्रिकांचे विश्लेषण केल्यास या घटकावर थेट आणि विधानात्मक प्रश्न नियमित विचारलेले आढळतात.
4	वेळ व्यवस्थापन: अशा स्वरूपाचे वस्तुनिष्ठ बहुपर्यायी प्रश्न सोडवण्यासाठी सरासरी ३० ते ४५ सेकंदांचा वेळ पुरेसा ठरतो.
5	उजळणी रणनीती: परीक्षेच्या अंतिम टप्प्यात या घटकातील महत्त्वाचे अपवाद, कालरेषा व स्मरण तक्त्यांची नियमित उजळणी करावी.

📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: भूगोल व महाराष्ट्राचा भूगोल विषयातील 'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

या प्रश्नाचे अचूक उत्तर 'सर्व विधाने (१), (२), (३) आणि (४) योग्य आहेत' हे असून ते 'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या अभ्यास घटकाशी संबंधित आहे.
MPSC पूर्व व मुख्य परीक्षांमध्ये थेट संकल्पनात्मक प्रश्न विचारून विद्यार्थ्यांच्या मूलभूत आकलनाची चाचणी घेतली जाते.
परीक्षेत नकारात्मक गुणपद्धत (-०.२५) असल्यामुळे खात्री असल्यासच उत्तर निश्चित करावे.
संबंधित घटकाचे मूळ स्रोत, पाठ्यपुस्तके आणि आयोगाच्या अधिकृत संदर्भ ग्रंथांचा आधार घेऊन नियमित सराव करावा.
MPSC Abhyas Academy ॲपवर या घटकावरील ५०+ मोफत सराव प्रश्न व ऑल-महाराष्ट्र रँक उपलब्ध आहेत.

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)

हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more

हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.

'महाराष्ट्राचा भूगोल सर्वसमावेशक सराव प्रश्नसंच' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more

या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.

MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more

MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.

quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)

जाहिरात • ADVERTISEMENT

📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

घटक सराव चाचणी

🏆 चाचणी निकाल व ऑल-महाराष्ट्र रँक

WhatsApp झटपट लॉगिन