🎯
लक्ष्य परीक्षा
संयुक्त गट-ब, क व राज्यसेवा
⏱️
अपेक्षित वेळ
३० ते ४५ सेकंद
⚖️
गुणदान पद्धत
+१ गुण | -०.२५ निगेटिव्ह
📊
काठिण्य पातळी
मध्यम (७४% अचूकता)
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास Group C Pre 2024 MEDIUM

भारतीय अर्थसंकल्पासंदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान बरोबर आहे ? अ. भारतीय अर्थसंकल्पाचा दस्तावेज एकूण जमा खर्च दर्शवितो. ब. भारतीय अर्थसंकल्पाचा दस्तावेज राजकोषीय तूट दर्शवितो. क. भारतीय अर्थसंकल्पाचा दस्तावेज प्राथमिक तूट दर्शवितो. ड. भारतीय अर्थसंकल्पाचा दस्तावेज परिणामकारक महसूली तूट दर्शवितो.

EN Which of the following statement is correct regarding Indian Budget? a. Indian budgetary documents shows total receipts and expenditure. b. Indian budgetary documents shows fiscal deficit. c. Indian budgetary documents shows primary deficit. d. Indian budgetary documents shows effective revenue deficit.
💡 स्वतः सोडवून पहा: खालील पर्यायांपैकी अचूक उत्तर निवडा:
A
अ आणि ब
a and b
B
क आणि ड
c and d
C
फक्त ब
Only b
D
वरील सर्व
All of the above
जाहिरात • ADVERTISEMENT
verified योग्य उत्तर: पर्याय (4) - सविस्तर स्पष्टीकरण

✅ उत्तर: वरील सर्व आहे.

मुख्य मुद्दे

• भारतीय अर्थसंकल्पीय दस्तऐवज आर्थिक वर्षासाठी सरकारच्या एकूण जमा आणि खर्चाचे विस्तृत विवरण प्रदान करतात.
• वित्तीय तूट, जी सरकारच्या आर्थिक आरोग्याचे एक महत्त्वाचे निर्देशक आहे, भारतीय अर्थसंकल्पात स्पष्टपणे दर्शविली जाते.
• प्राथमिक तूट, जी वित्तीय तूट वजा व्याज भत्ते आहे, ती देखील अर्थसंकल्पीय दस्तऐवजांमध्ये प्रतिबिंबित होते.
• प्रभावी महसूल तूट, जी भांडवली निर्मितीसाठी राज्यांना दिलेल्या अनुदानांचा हिशेब ठेवते, ती देखील अर्थसंकल्पात दर्शविली जाते.

महत्वाचे मुद्दे

• भारतीय केंद्रीय अर्थसंकल्प दरवर्षी अर्थमंत्र्यांद्वारे संसदेत, साधारणतः 1 फेब्रुवारी रोजी सादर केला जातो.
• अर्थसंकल्प दोन भागांमध्ये विभागलेला आहे: महसूल अर्थसंकल्प आणि भांडवली अर्थसंकल्प.
• महसूल अर्थसंकल्पात महसूल जमा (कर आणि बिगर-कर महसुलासारखे) आणि महसूल खर्च यांचा समावेश होतो.
• भांडवली अर्थसंकल्पात भांडवली जमा (कर्ज, निर्गुंतवणुकीतून मिळणारे उत्पन्न) आणि भांडवली खर्च यांचा समावेश होतो.

अतिरिक्त माहिती

• एकूण जमा आणि खर्च: अर्थसंकल्पीय दस्तऐवज आर्थिक वर्षासाठी सरकारचे एकूण अपेक्षित उत्पन्न आणि खर्च देतात. यामुळे सरकारची आर्थिक प्राथमिकता समजून घेण्यास मदत होते.
• राजकोषीय तूट: हा एकूण खर्च आणि एकूण जमा (कर्ज वगळून) यांच्यातील फरक आहे. जास्त राजकोषीय तूट म्हणजे अधिक कर्जाची आवश्यकता.
• प्राथमिक तूट: ही राजकोषीय तूट वजा व्याज भत्ते म्हणून मोजली जाते. यामुळे व्याज दायित्वे वगळता राजकोषीय स्थिती समजून घेण्यास मदत होते.
• प्रभावी महसूल तूट: ही भांडवली मालमत्ता तयार करण्यासाठी राज्यांना दिलेल्या अनुदानांसाठी समायोजित केलेली महसूल तूट आहे. हे महसूल खर्च आणि महसूल जमा यांच्यातील अंतर मोजते, उत्पादक भांडवली अनुदाने वगळून.
translate English Explanation / स्पष्टीकरण:

✅ Answer: All of the above

📌 Key Highlights:

• Indian budgetary documents provide a comprehensive statement of total receipts and expenditures of the government for a financial year.
• The fiscal deficit, an important indicator of the financial health of the government, is explicitly shown in the Indian budget.
• The primary deficit, which is fiscal deficit minus interest payments, is also reflected in the budget documents.
• The effective revenue deficit, which accounts for grants provided to states for capital creation, is also shown in the budget.

💡 Important Notes:

• The Indian Union Budget is presented annually by the Finance Minister in Parliament, typically on February 1st.
• The budget is divided into two parts: the Revenue Budget and the Capital Budget.
• The Revenue Budget comprises revenue receipts (like taxes and non-tax revenues) and revenue expenditures.
• The Capital Budget includes capital receipts (like loans, disinvestment proceeds) and capital expenditures.

📘 Additional Context:

• Total Receipts and Expenditures: The budgetary documents provide the government's total expected income and expenditure for the fiscal year. This helps in understanding the financial priorities of the government.
• Fiscal Deficit: It is the difference between the total expenditure and total receipts (excluding borrowings). A higher fiscal deficit indicates a need for more borrowing.
• Primary Deficit: This is calculated as the fiscal deficit minus interest payments. It helps understand the fiscal position excluding interest liabilities.
• Effective Revenue Deficit: This is the revenue deficit adjusted for grants provided to states for creating capital assets. It measures the gap between revenue expenditure and revenue receipts, excluding productive capital grants.
format_list_bulleted पर्यायनिहाय सविस्तर विश्लेषण (Option Elimination Analysis)
✗ पर्याय (1) अ आणि ब (अयोग्य): हा पर्याय संबंधित नियमांनुसार किंवा ऐतिहासिक/वैज्ञानिक तथ्यांनुसार लागू होत नाही (अयोग्य पर्याय).
⚠️ पर्याय (2) क आणि ड (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
⚠️ पर्याय (3) फक्त ब (फसवणारा पर्याय - Distractor): हा पर्याय सामान्यतः परीक्षेत विद्यार्थ्यांना संभ्रमात टाकण्यासाठी दिला जातो. संबंधित संकल्पनेशी अंशतः साधर्म्य वाटले तरी या प्रश्नाच्या संदर्भात हा पर्याय अयोग्य ठरतो.
✓ पर्याय (4) वरील सर्व (अचूक उत्तर): संबंधित अभ्यासक्रम, संदर्भ पुस्तके व आयोगाच्या अधिकृत उत्तरतालिकेनुसार हा पर्याय पूर्णतः अचूक ठरतो.
💡 विद्यार्थी कुठे चुकतात? (Common Student Mistake):
प्रश्नातील नकारात्मक शब्द (उदा. 'नाही', 'अयोग्य', 'केवळ', 'सर्व बरोबर') घाईगडबडीत नीट न वाचल्यामुळे अनेक विद्यार्थी चुकीचा पर्याय निवडतात. प्रश्न काळजीपूर्वक वाचूनच अंतिम उत्तर निश्चित करावे.
assignment 🎯 या अभ्यास घटकावरील विशेष टेस्ट सिरीज (Topic-Specific Test Series)

'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकावरील आपली तयारी तपासण्यासाठी खालील मोफत टेस्ट सोडवून पहा. टेस्ट पूर्ण झाल्यावर लगेच आपले गुण व ऑल-महाराष्ट्र रँक तपासा.

🎯 घटक चाचणी मोफत टेस्ट
महाराष्ट्रातील समाजप्रबोधन व समाजसुधारक विभाग चाचणी
quiz 35 प्रश्न timer 35 मिनिटे military_tech 35 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
MPSC राज्यसेवा मुख्य परीक्षा सराव टेस्ट १ (GS-1: इतिहास, भूगोल व कृषी)
quiz 100 प्रश्न timer 120 मिनिटे military_tech 150 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विशेष चाचणी ०१
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
📚 विषय चाचणी मोफत टेस्ट
इतिहास व महाराष्ट्रातील समाजसुधारक विशेष चाचणी ०२
quiz 50 प्रश्न timer 45 मिनिटे military_tech 50 गुण
menu_book युरोपियनांचे भारतात आगमन

१४५३ मध्ये ऑटोमन तुर्कांनी कॉन्स्टँटिनोपल (इस्तंबूल) जिंकल्यामुळे युरोपातील पूर्वेकडे जाणाऱ्या खुशकीच्या व्यापारी मार्गावर तुर्कांचे नियंत्रण आले. परिणामी युरोपियन दर्यावर्दींनी भारताकडे येणाऱ्या नवीन सागरी मार्गांचा शोध सुरू केला.

क्र. परीक्षेसाठी महत्त्वाचे स्मरण मुद्दे व संकल्पना (High-Yield Facts)
1 १४९८ मध्ये पोर्तुगीज खलाशी 'वास्को-द-गामा' आफ्रिकेला वळसा घालून कालिकत (केरळ) बंदरात पोहोचला. कालिकतचा राजा 'झामोरीन'ने त्याचे स्वागत केले.
2 भारतात येणारा पहिला युरोपियन पोर्तुगीज होते (१४९८) आणि भारतातून सर्वात शेवटी जाणारेही पोर्तुगीजच होते (१९६१ - गोवा मुक्ती).
3 फ्रान्सिस्को-द-अल्मेडा हा पहिला पोर्तुगीज गव्हर्नर होता. त्याने 'निळे पाणी धोरण' (Blue Water Policy) राबवले.
4 अल्फांसो-द-अल्बुकर्क याने १५१० मध्ये विजापूरच्या आदिलशहाकडून 'गोवा' जिंकून घेतले. त्याला भारतातील पोर्तुगीज सत्तेचा खरा संस्थापक मानले जाते.
5 ३१ डिसेंबर १६०० रोजी इंग्लंडची राणी एलिझाबेथ पहिली हिने ब्रिटिश ईस्ट इंडिया कंपनीला पूर्वेकडील देशांशी व्यापाराची सनद दिली.
📊 MPSC परीक्षेतील गुणभार विश्लेषण: इतिहास व महाराष्ट्राचा इतिहास विषयातील 'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकावर MPSC संयुक्त पूर्व व मुख्य परीक्षेत दरवर्षी किमान १ ते २ प्रश्न निश्चित विचारले जातात.

stars परीक्षेसाठी महत्त्वाचे ५ सुवर्ण निष्कर्ष (Key Exam Takeaways)

help_outline वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (Frequently Asked Questions)
हा प्रश्न MPSC च्या कोणत्या परीक्षांसाठी उपयुक्त आहे? expand_more
हा प्रश्न MPSC संयुक्त पूर्व परीक्षा (गट-ब व गट-क), राज्यसेवा पूर्व व मुख्य परीक्षा, तसेच पोलीस भरती, तलाठी व सर्व महाराष्ट्र स्पर्धा परीक्षांसाठी अत्यंत उपयुक्त आहे.
'युरोपियनांचे आगमन, ब्रिटिश सत्ता स्थापना व विस्तार' या घटकाची तयारी कशी करावी? expand_more
या घटकाची तयारी करताना प्रथम मूलभूत पाठ्यपुस्तके (स्टेट बोर्ड / संदर्भ पुस्तके) वाचावीत, त्यानंतर मागील वर्षांच्या प्रश्नपत्रिका (PYQs) सोडवाव्यात आणि सराव चाचण्यांद्वारे वेळेचे नियोजन साधावे.
MPSC परीक्षेत या विषयाचे गुणदान व काठिण्य पातळी कशी असते? expand_more
MPSC पूर्व परीक्षेत सामान्यतः प्रत्येक प्रश्नाला १ गुण असतो आणि चुकीच्या उत्तरासाठी ०.२५ गुण (१/४) वजा केले जातात. या घटकातील प्रश्नांची काठिण्य पातळी मध्यम ते उच्च स्वरूपाची असते.
quiz याच घटकावरील आणखी महत्त्वाचे सराव प्रश्न (Practice Related Questions)
जाहिरात • ADVERTISEMENT
💬 या प्रश्नाबाबत काही शंका आहे का?
आमच्या MPSC शिक्षक व विषय तज्ञांशी थेट व्हॉट्सअॅपवर चर्चा करा.
व्हॉट्सअॅपवर शंका विचारा 💬
📄 MPSC मागील वर्षांच्या अधिकृत प्रश्नपत्रिका व आन्सर की डाऊनलोड करा:

२००२ ते २०२६ पर्यंतच्या सर्व संयुक्त गट-ब, गट-क व राज्यसेवा प्रश्नपत्रिका PDF मोफत उपलब्ध.

सर्व प्रश्नपत्रिका PDF → Combine Study Guide →