मोंटेग्यू-चेम्सफोर्ड सुधारणांविषयी (भारत सरकार कायदा, १९१९) खालील विधाने विचारात घ्या: (अ) या कायद्याने केंद्रात द्विसदनी कायदेमंडळ (Bicameral Legislature) निर्माण केले. (ब) या कायद्यात व्हाईसरॉयच्या ६ सदस्यीय कार्यकारी परिषदेत (कमांडर-इन-चीफ वगळता) ३ भारतीय सदस्यांची नियुक्ती स्पष्टपणे अनिवार्य करण्यात आली. वरील विधानांपैकी कोणते/कोणती विधान/विधाने **सत्य** आहेत?
EN
Which of the following statements about the Montagu-Chelmsford Reforms (Government of India Act, 1919) is/are correct?
(A) It made the central legislature bicameral.
(B) The Act explicitly required that three out of the six members of the Viceroy's Executive Council (other than the Commander-in-Chief) were to be Indian.
Select the correct answer from the options given below:
योग्य उत्तर पर्याय (३) म्हणजेच (अ) आणि (ब) दोन्ही विधाने सत्य आहेत.
सविस्तर विश्लेषण:
•
विधान (अ) सत्य आहे: १९१९ च्या कायद्याने केंद्रात एकसदनी कायदेमंडळाची जागा द्विसदनी व्यवस्थेने (कौन्सिल ऑफ स्टेट आणि केंद्रीय विधानसभा) घेतली. दोन्ही सभागृहांमध्ये बहुसंख्य सदस्य हे थेट निवडणुकीद्वारे निवडून येण्याची तरतूद करण्यात आली.
•
विधान (ब) सत्य आहे: या कायद्यानुसार गव्हर्नर जनरल/व्हाईसरॉयच्या कार्यकारी परिषदेतील (Executive Council) एकूण ६ सदस्यांपैकी ३ सदस्य भारतीय असणे बंधनकारक करण्यात आले (कमांडर-इन-चीफ वगळता). यामुळे कार्यकारी पातळीवर भारतीयांचा सहभाग लक्षणीयरीत्या वाढला.
इतर पर्यायांचे विश्लेषण:
•
पर्याय १, २ आणि ४ चुकीचे आहेत कारण विधाने (अ) आणि (ब) दोन्ही कायदेशीर व ऐतिहासिकदृष्ट्या अचूक आहेत.
MPSC परीक्षा टीप
परीक्षेसाठी महत्त्वपूर्ण संकल्पना व शॉर्टकट
व्हाईसरॉयच्या कार्यकारी परिषदेतील भारतीय सदस्यांचा विकासक्रम:
•
१९०९ कायदा: १ भारतीय सदस्य (सत्येंद्र प्रसन्न सिन्हा - विधी सदस्य).
•
१९१९ कायदा: ६ पैकी ३ सदस्य भारतीय असणे बंधनकारक झाले.
•
लक्षात ठेवा, संरक्षण (Defence), परराष्ट्र व्यवहार आणि गृह खाती ब्रिटिशांनी आपल्याकडेच ठेवली होती; भारतीयांना शिक्षण, आरोग्य, कायदा यांसारखी खाती दिली गेली.
translate
English Explanation / स्पष्टीकरण:
The correct answer is Option (3) i.e. Both (A) and (B).
Detailed Analysis:
•
Statement (A) is correct: The Government of India Act 1919 superseded the old Imperial Legislative Council with a bicameral central legislature consisting of the Council of State and the Central Legislative Assembly, with the majority of members elected through direct voting.
•
Statement (B) is correct: The Act mandated that out of the six ordinary members in the Viceroy’s Executive Council (excluding the military Commander-in-Chief), at least three members were required to be Indians, marking a major institutional expansion of Indian administrative association.
Distractor Analysis:
•
Options 1, 2, and 4 are incorrect because both statements are authentic statutory provisions of the 1919 constitutional framework.
MPSC EXAM TIP
High-Yield Exam Strategy Tip
Evolution of Indians in Viceroy's Executive Council:
•
1909: 1 Indian member (S.P. Sinha as Law Member).
•
1919: 3 out of 6 ordinary members mandated to be Indian.
•
Crucial portfolios like Defence, Home, and External Affairs remained strictly with British members.