महाराष्ट्रातील ब्राह्मणेतर चळवळ आणि सत्यशोधक चळवळ यांच्यातील फरकांबाबत खालीलपैकी कोणती विधाने योग्य आहेत? (अ) ब्राह्मणेतर चळवळ प्रामुख्याने राजकीय सत्ता व कायदेमंडळातील प्रतिनिधित्वावर केंद्रित होती, तर सत्यशोधक चळवळ ही सामाजिक समता व धार्मिक शोषणाविरुद्धची वैचारिक चळवळ होती. (ब) ब्राह्मणेतर चळवळीचे राजकीय नेतृत्व प्रामुख्याने मराठा वर्गाकडे होते, तर सुरुवातीच्या सत्यशोधक चळवळीत माळी व इतर बहुजन जातींचे नेतृत्व व सहभाग लक्षणीय होता. (क) ब्राह्मणेतर चळवळ केशवराव जेधे, दिनकरराव जवळकर यांच्या नेतृत्वाखाली संघटित झाली, तर सत्यशोधक समाज हा थेट महात्मा जोतीराव फुले यांच्या सत्य व समतावादी तत्त्वज्ञानावर आधारलेला होता.
सत्यशोधक समाज वि. ब्राह्मणेतर चळवळ - ऐतिहासिक तुलनात्मक अभ्यास:
निष्कर्ष: सर्व विधाने (अ, ब, क) वस्तुनिष्ठ व ऐतिहासिकदृष्ट्या सत्य आहेत.
१९२० च्या दशकात जेधे-जवळकर यांच्या नेतृत्वाखाली ब्राह्मणेतर पक्षाने मुंबई कायदेमंडळात प्रवेश केला. पुढे १९३० च्या सुमारास केशवराव जेधे यांनी काकासाहेब गाडगीळ यांच्या सहकार्याने ब्राह्मणेतर चळवळीचे विलीनीकरण राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये केले.
📌 MPSC Exam Tip:
Satyashodhak Samaj (1873) was primarily a socio-religious reform movement against priestly dominance, whereas the Non-Brahmin movement (1920s) under Jedhe-Javalkar focused directly on electoral politics, legislative quotas, and municipal power.
Comparative Historical Analysis of Socio-Political Movements in Maharashtra:
Conclusion: Statements A, B, and C are all historically accurate.
Satyashodhak Samaj (1873) was primarily a socio-religious reform movement against priestly dominance, whereas the Non-Brahmin movement (1920s) under Jedhe-Javalkar focused directly on electoral politics, legislative quotas, and municipal power.
📌 MPSC परीक्षा टीप:
१९२० च्या दशकात जेधे-जवळकर यांच्या नेतृत्वाखाली ब्राह्मणेतर पक्षाने मुंबई कायदेमंडळात प्रवेश केला. पुढे १९३० च्या सुमारास केशवराव जेधे यांनी काकासाहेब गाडगीळ यांच्या सहकार्याने ब्राह्मणेतर चळवळीचे विलीनीकरण राष्ट्रीय काँग्रेसमध्ये केले.